Đăng bởi: Ngô Minh | 27.05.2012

PHÙNG QUÁN KHÔNG BAO GIỜ SAI LẦM HAY NHÂM LẪN

PHÙNG QUÁN KHÔNG BAO GIỜ

SAI LẦM HAY NHÂM LẪN!

Ngô Minh

alt

Mới đây, trên trannhuong.com có bài bình bài thơ Hoa sen của Phùng Quán của tác giả Đường Văn. Tác giả Đường Văn cho rằng: “Đọc kỹ, tôi cho rằng, ở đây, Phùng Quán đã hiểu không đúng bản chất tư tưởng bài ca dao cũng như tư tưởng và tính cách của tác giả của nó. Xuất phát từ quan niệm giai cấp xã hội rất cực đoan và có phần bảo thủ, dung tục để phân tích tác phẩm, đánh giá thiên lệch tác giả và kết án ông ta (giả định) là kẻ vong ân bội nghĩa, phản trắc, xảo quyệt, tráo trở, tinh vi mượn sen nói chuyện người… thật xấu xa, đáng căm ghét, ghê tởm, không hiểu vì sao Phùng Quán đã suy diễn, khái quát, áp đặt và kết án bài thơ – ca dao cùng tác giả của nó một cách cực đoan, chủ quan, thiên lệch và sai lầm? ( NM tô đậm ). Sau khi bài viết của Đường Văn được đăng tài, một số bạn đọc đã comments với lời lẽ chì chiết hơn về những ý thơ của Phùng Quán trong bài thơ Hoa Sen. Bạn đọc Nguyễn Hiếu viết :” Bài bình thơ Phùng Quán hay, có phát hiện, bằng giọng văn kiên quyết, phẫn nộ được giấu khá kĩ dưới sự bình tĩnh của chuyên môn. Hay nhất là vạch ra được sự cố chấp và có vẻ hơi tiểu nhân của Phùng quán khi nói về một câu ca dao dân gian toàn bích. Tôi cũng hơi lạ sao PQ lại có lúc lẩm cẩm như thế? Cám ơn ĐV vì tôi chưa đọc bài thơ này. Nhờ bạn mà biết thôi! Hay PQ dốt, hay PQ cố chấp… để rồi chửi mèo quèo chó? Tôi không hiểu!? . Còn bạn đọc xưng là Thạch Bàn, Long Biên thì viết :” Phùng Quán lừng danh với “Vượt Côn Đảo”, “Lời mẹ dặn” khi còn rất trẻ, nhưng lại “chết thảm” với “Hoa sen” khi đã về già. Đôi khi lần mần đọc một số tác phẩm kiểu “xác chết vĩ nhân” như “Hoa sen” của Phùng Quán, tôi trộm nghĩ một cách xúc phạm rằng: “Giá như, vâng, giá như sau tác phẩm ấy, vì một lí do nào đó mà họ đột tử thì họ sẽ là vĩ nhân thật trọn vẹn!”. Tiếc thay, họ lại không có cái may mắn được “chết đúng lúc”! . Đọc những lời phán quyết thẩm định thơ trên, tôi thấy rợn người.

Năm 2008, nhà văn Hoàng Thái Sơn ở Quảng Bình cũng đã có bài viết “Về một bài thơ của Phùng Quán” đăng ở Tạp chí Thơ số 3 ( 2008) và đăng lại trong Tạp chí Nhật Lệ số 160 ( tháng 7 – 2008) . Nhà văn Hoàng Thái Sơn cho rằng khi sáng tác bài thơ Hoa sen, Phùng Quán đã có “sự nhầm lẫn rất hồn nhiên” ,”một mình một ngựa quay lưng, ngược đường với triệu triệu đồng bào” yêu quý bài ca dao.
Sau đó nhà thơ Mai Văn Hoan. Thạc sĩ văn chương, giáo viên dạy chuyên văn Trường Quốc Học,Huế , đã có bài viết trao đổi lại rất chí tình. Cuộc bàn luận về bài thơ Hoa Sen của Phùng Quán của hai nhà văn Việt Nam diễn ra trong nhiều số tạp chí THƠ sau đó. Nhà thơ Mai Văn Hoan thì cho rằng :” Phùng Quán chỉ mượn bài ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen” để viết nên một bài thơ theo cảm xúc chủ quan của mình. Phải nói là anh đã tìm được một tứ thơ mạnh, gây ấn tượng, rất phù hợp với phong cách “thơ quãng trường” của anh. Phát hiện của anh về bài ca dao trên cũng khá bất ngờ và độc đáo. Từ trước đến nay, duy nhất chỉ có Phùng Quán, bằng ngôn ngữ thi ca, đã mạnh dạn đặt lại vấn đề gốc gác bài ca dao một cách thuyết phục và truyền cảm. Phát hiện của nhà thơ đã làm không ít người phải giật mình. Tôi vào mạng và đọc được rất nhiều ý kiến đồng cảm với bài thơ Hoa sen của anh. Cái chủ yếu là nhà thơ của chúng ta mượn bùn để nói đến Nhân dân !
…” Đọc bài thơ Hoa sen của Phùng Quán ai cũng biết tác giả nhằm vào “phường bội nghĩa vong ân”. Bọn chúng, theo nhà thơ: “vốn con cái của giai cấp cùng khổ / Chúng chòi lên cuộc đời quyền lực vàng son / Nghĩ đến mẹ cha chúng xấu hổ / Chúng mưu toan giấu che từ bỏ / Nói gần xa chúng mượn chuyện sen”. Phùng Quán căm ghét là căm ghét cái bọn phản trắc đó. Phùng Quán vạch mặt chỉ tên là vạch mặt chỉ tên lũ vong ân bội nghĩa đó, chứ đâu phải là hoa sen
Phùng Quán đâu có nhầm lẫn. Tuy diễn tả bằng thơ nhưng lập luận của anh khá chặt chẽ, khá lôgích và rất thuyết phục. Tuy diễn tả bằng thơ nhưng lập luận của anh khá chặt chẽ, khá lôgích và rất thuyết phục. Phùng Quán đứng về phía nhân dân để vạch trần bản chất phản trắc của bọn người vong ân bội nghĩa chứ đâu có quay lưng lại với triệu triệu đồng bào ! “
Tôi là người làm thơ đàn em, rất yêu thơ và nhân cách nhà thơ Phùng Quán. Tôi đã làm rất nhiều việc để góp phần làm cho mọi người hiểu đúng nhân cách và tài năng Phùng Quán hơn, giải tỏa một phần những định kiến của chế độ đối với anh, người đã: “Ba mươi năm tôi bị dìm trong bùn-nhơ-lăng – nhục / Nhưng cuối cùng/ Quê hương đã nhận ra/ Trái – tim – thơ – trong sạch / Và gương – mặt -Thơ – bi thiết – của tôi….( Thơ Phùng Quán, NXB Văn học, 2003, tr. 211) . Đối với tôi, công bằng mà phán, thơ Phùng Quán không phải tất cả các bài đều hay. Những bài hay nhất của Phùng Quán phải kể đến là Lời mẹ dặn, Đêm Nghi Tàm đọc Đỗ Phủ cho vợ nghe, Say, Trăng Hoàng Cung.v.v..Còn bài thơ Hoa sen là bài thơ tuy chưa toàn bích, nhưng khẩu khí. phát hiện tứ rất giỏi và có sức thuyết phục cao, hoàn toàn “đứng về phe nước mắt” ( chữ của Dương Tường). Tôi đã nhiều lần nghe nhà thơ Phùng Quán đọc bài thơ này trước đông người, ai cũng xuýt xoa tán thưởng.

Tôi nghĩ đoc thơ rồi khen, chê là quyền của mỗi người, theo cái “gu” và sức cảm nhận, không ai có quyền phản đối điều đó. Anh Phùng Quán mà còn sống , chắc anh cũng vuốt râu cười tủm tỉm , nâng cốc với những người “ phê phán” mình, khi đọc những bài viết , những ý kiến phê bình chê bai đó, rồi khà khà :” Miềng là rứa mà. Miền là rứa mà…” . Làm một bài thơ để mọi người bàn luận năm này qua năm khác, cũng là một niềm vui của nhà thơ. Mới đọc qua thì chột dạ, nghĩ ông này “điên”, “dốt”, nhưng đọc lại nhiều lần thì thấy thán phục :” ông này giỏi thiệt !”. Riêng tôi, tôi có vài ý nghĩ về bài thơ Hoa Sen của Phùng Quán, không phải để tranh luận với các ý kiến của tác giả nói trên, mà để chia sẻ với độc giả thơ Phùng Quán.

Trước hết thơ là cảm xúc của người làm thơ trước thực tại cuộc sống. Nghĩa là tâm hồn nhà thơ rung động trước những hình ảnh sinh động của cuộc sống, mới có thơ. Từ một hình ảnh nào đó, với cảm xúc và tri giác của mình, nhà thơ phát hiện ra một tứ thơ , để nói lên tấm lòng và cái chí của mình. Như vậy, trước một hiện thực, mỗi nhà thơ có cái cảm khác nhau, tùy theo “chỗ đứng” của mình. Ví dụ , cũng hiện thực miền Bắc những năm trước 1975, có nhà thơ viết :” Miền Bắc thiên đường của các con tôi” , nhưng nhà thơ Xuân Sách lại viết :” Nhà càng lộng gió thơ càng nhạt / Máu ở chiến trường, hoa ở đây “. Hay cũng là hiện thực chiến tranh ở nước ta trước năm 1975, nhiều nhà thơ ca ngợi chiến thắng, chiến công, nhưng Phạm Tiến Duật lại nghĩ đến cái Vòng trắng tròn như số 0 ở trên đầu con trẻ. Nghĩa là “chỗ xuất phát tình cảm” khác nhau sẽ có cảm xúc khác nhau dẫn đến những tứ thơ khác nhau, có khi trái ngược nhau. Có lẽ cái Vòng trắng của Phạm Tiến Duật có tầm cao hơn, nhân loại hơn các bài thơ ca ngợi chiến công một chiều.

Hoa sen là loài hoa đẹp. Vừa qua chúng ta đã bầu làm quốc hoa. Bài ca dao về hoa sen ca ngợi vẻ đẹp của hoa với hình tượng ám ảnh :” Nhị vàng bông trắng lá xanh”. Nhưng Phùng Quán đọc bài ca dao lại phát hiện ra một cái tứ thơ rất lạ: “Nhưng tôi không thể nào tin được / Câu ca này gốc gác tự nhân dân / Bởi câu ca sặc mùi phản trắc / Của những phường bội nghĩa vong ân ! / Vốn con cái của giai cấp cùng khổ / Chúng chòi lên cuộc đời quyền lực vàng son / Nghĩ đến mẹ cha chúng xâu hổ / Chúng mưu toan giấu che từ bỏ / Nói xa gần chúng mượn chuyện sen…”. Phùng Quán không nhầm lẫn. Phùng Quán không cực đoan, không dốt, không suy diễn cố chấp. Phùng Quán nghĩ rất đúng. Đúng một cách chí lý, chí tình. Tại sao vậy ?

Ta hãy xuất phát từ thực tế cụ thể. Bùn thì tanh . Tanh là bản chất của bùn. Nhưng bùn đẻ ra lúa, đẻ ra sen. Hay nói cách khác sen là tình chất của bùn. Nông dân suốt đời “chân lấm tay bùn”, quần áo đơn sơ mảnh lành mảnh vá, người bao giờ cũng mồ hôi mồ kê. Đi bên nông dân nghe sực mùi bùn. Nhưng nông dân trồng ra lúa, ra sen, nuôi sống và làm đẹp cho người đời. Nông dân đẻ ra con cái, có người được mẹ cha nuôi học hành, ra thành phố làm chức này chức khác. Có không ít người chê bài, bỏ vợ quê , lấy vợ đẹp ở thành phố ( mà ông bộ trưởng bộ 4T mới đây là một ví dụ). Hồi học Trường Đại học Thương Mại, Hà Nôi, tôi đã chứng kiến ba người giáo viên, chủ tịch công đoàn trường bỏ vợ quê , lấy vợ mới ở phố thị như thế. Có người con nông dân chính gốc, nhưng khi lên làm quan , vì ham giàu mà quay lại , hùa với bọn đại gia để cướp đất nông dân . Con nông dân hẳn hoi, cho đi học trường công an, chỉ mấy năm sau thôi đã nhẫn tâm vung roi điện, dùi cui, tung quả đấm võ thuật vào mặt bà con nông dân Văn Giang, Vụ Bản, những người đáng cha mẹ, ông bà mình để bảo vệ lũ cướp đất. Những người đó hẳn chúng không còn nghĩ mình là nông dân, mà chỉ mình mình “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Phùng Quán đọc bài ca dao, không hề chê hoa sen xấu, mà chỉ phát hiện ra chữ “gần”, để từ đó vạch trần chân tướng của bọn phản trắc đó. Sen là con của bùn đẻ ra, nên phải nói là “từ bùn”, hay “là bùn”, sao lại nói “gần bùn”??

Phùng Quán phát hiện ra tứ thơ tuyệt vời đó, ngoài ý kiến phân tích của nhà thơ Mai Văn Hoan, tôi nghĩ, còn nhờ “chỗ đứng” hay “vị trí” cảm xúc của anh. Ba mười năm “ cá trộm- văn chui”- rượu chịu”, Phùng Quán là người dưới đáy xã hội, tức Phùng Quán là bùn: “Ba mươi năm tôi bị dìm trong bùn-nhơ-lăng – nhục / Nhưng cuối cùng/ Quê hương đã nhận ra/ Trái – tim – thơ – trong sạch / Và gương – mặt -Thơ – bi thiết – của tôi….( Thơ Phùng Quán, NXB Văn học, 2003, tr. 211) . Vì là bùn lên Phùng Quán dễ dàng phát hiện ra những bọn từ bùn sinh ra mà không dám gọi mình là bùn. Trong một bức thư viết cho một người bạn trong những ngày cuối đời, Phùng Quán viết : “Thượng đế nghiêm khắc nói với anh : ‘’ Ngươi phải úp mặt xuống cống rãnh cuộc đời, trên các ao máu chiến trận không bao giờ khô cạn, trong khói đắng nghẹt của thuốc nổ .. .mà tìm lấy thơ ‘’. Và anh đã phải thực hiện lời nguyền của Thượng Đế, từ lúc tuổi thơ cho đến nay, chương cuối cùng của cuộc đời anh…” . Cái trực cảm của người lính Vệ Quốc Đoàn đã giúp Phùng Quán viết bài thơ Chống tham ô lãng phí năm 1956, năm thứ hai miền Bắc giải được giải phóng. Nhà thơ kêu lên trước nạn tham nhũng, lãng phí :Trung ương Đảng ơi! / Lũ chuột mặt người chưa hết / Đảng cần lập những đội quân trừ diệt / Có tôi / Đi trong hàng ngũ tiên phong. Đây là bài thơ chống tham ô lãng phí đầu tiên trong văn học cách mạng Việt Nam. Phùng Quán luôn tự vấn : Tôi có quyền gì được no hơn nhân dân tôi một miếng ăn ? / Tôi có quyền gì được lành hơn nhân dân tôi một manh áo ?/ Tôi có quyền gì được rộng hơn nhân dân tôi một mét vuông nhà ở ? / Tôi có quyền gì được lên xe xuống ngựa / Khi gót chân nhân dân tôi nứt nẻ bụi đường ?!…

Chính cái trực cám mạnh mẽ đó đã sinh ra bài thơ Hoa sen. Bài thơ là tuyên ngôn sống, là máu thịt Phùng Quán, chứ không bao giờ có sự nhầm lẫn hay bảo thủ, dung tục gì ở đây cả. Không hiểu cuộc đời bùn đen của Phùng Quán sẽ không bao giờ hiểu được bài thơ Hoa Sen .

Cuối cùng tôi xin nói đôi lời về bài ca dao. Ca dao là sáng tác tập thể của dân gian qua hàng ngàn năm. Người đầu tiên nghĩ ra , người thứ hai, thứ ba, thứ n… phát hiện ra những chữ, nhưng câu chưa hoàn chỉnh, sửa lại. Cứ thế , cứ thế…Bài ca dao « Trong đầm gì đẹp bằng sen… », nhiều người cho là hay là toàn bích. Nhưng nhà thơ Phùng Quán lại nghĩ khác về chữ gần. Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Như thế theo tôi là bài ca dao chưa toàn bích. Vẫn có chỗ để người đọc, người nghe nghĩ khác hẳn với người sáng tác. Nhất định rồi có người sẽ chỉnh sữa câu cuối cũng đó để bài ca dao thực sự toàn bích. Gần hay là Từ hay là Là ? Ngay cả chữ hôi cũng cần nghĩ thêm. Mùi bùn là mùi bùn. Không thể gọi là hôi ( thối) được. Gần, hôi là người đứng trên cao nói về bùn, chứ người trong bùn ( như nông dân) nói về mình, họ không bao giờ gọi bùn là hôi . Vậy phải sửa lại câu thơ làm sao vừa nói được vẻ đẹp của sen vùa khoe được niềm tự hào của bùn đã sinh ra nó. Nhưng sửa được câu cuối bài ca dao đó đòi hỏi phải là những thi sĩ thông tuệ của dân gian, Ngô Minh này không dám !

Huế, 27-5-2012
NM

HOA SEN

PHÙNG QUÁN

Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

Mặc cho câu ca được cả nước lưu truyền
Và đời vẫn tin là ca ngợi phẩm chất của sen.
Nhưng tôi không thể nào tin được
Câu ca này gốc gác tự nhân dân
Bởi câu ca sặc mùi phản trắc
Của những phường bội nghĩa vong ân!

Vốn con cái của giai cấp cùng khổ
Chúng chòi lên cuộc đời quyền lực vàng son
Nghĩ đến mẹ cha chúng xấu hổ
Chúng mưu toan giấu che từ bỏ
Nói xa gần chúng mượn chuyện sen
… Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.
Tất cả là trong cái chữ gần
Chỉ một chữ mà ta thấu gan thấu ruột
Những manh tâm bội nghĩa vong ân.
Bùn với sen đâu phải chuyện gần?
Chính là sen mọc lên từ trong đó
Gốc của sen là thăm thẳm bùn đen
Nhị vàng , bông trắng, lá xanh…
Tất cả, tất cả, tất cả…!
Là do bùn nuôi dưỡng
Ngay cả hương thanh khiết ta đặt lên bàn thờ cúng
Cũng là xương thịt của bùn tanh!

Như nhân dân: Gian truân, thầm lặng, vô danh
Đã sinh ra vĩ nhân, anh hùng, nghệ sỹ…
Nhân danh bùn! Nhân danh sen!
Tôi đề nghị: Đuổi câu phản trắc này khỏi kho báu dân gian!

Advertisements

Responses

  1. […] PHÙNG QUÁN KHÔNG BAO GIỜ SAI LẦM HAY NHÂM LẪN (Ngô Minh).  Nói về bài Hoa sen thơ Phùng Quán qua lời bình của Đường Văn […]

  2. Tôi rất đồng tình với những ý của tác giả nhưng tôi lại nghĩ như thế này. Trong tuyển tập thơ Phùng Quán thì có lẽ hay nhất phải là bài Hoa sen này. Vì sao ư? Vì ông đã “mở mắt” cho những kẻ “ngu lâu” như tôi, như chúng ta thấu hiểu tâm can của bọn “lòng lang dạ sói” nhưng bên ngoài thì ra vẻ “đạo đức” bằng phân tích rõ chữ “gần” và “câu thơ phản trắc-gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Đúng! Ông đã vạch mặt, chỉ tên.
    Cuộc đời của ông quá đau đớn. Con mắt tinh tường của ông đã “hại ông”. Ông bị “đánh” bầm dập không chỉ vì bài “Lời mẹ dặn”, “Trường ca cây cà”, “Chống tham ô lãng phí”, “Đêm Nghi Tàm đọc Đỗ Phủ cho vợ nghe”,… mà phải kể đến bài Hoa Sen này mới chính là mấu chốt. Vì lúc này đây hoa sen đã trở thành biểu tượng thiêng liêng cho một cái gì đó, cho một ai đó. Chẳng hạn biểu tượng hoa sen ở trong câu ca “Tháp Mười đẹp nhất bông sen…”. Ông đã đánh trúng vào điểm yếu nhất của “tệ sùng bái cá nhân” đang ở vào đỉnh cao. Cho nên, dù sau này, ông có ra những bài “tuyên ngôn đỏ rực” như “Di chúc chiến sĩ”, “Chế độ nước tôi”, …thì vẫn không làm nguôi giận những kẻ trong “phường vong ân bội nghĩa” đang thắng thế.
    Phùng Quán là nhà thơ đỉnh cao của những người nhân dân nghèo khổ. Ông xứng đáng được ghi vào sử sách cho chúng ta lưu truyền.
    Tuy nhiên, ông cũng có những bài thơ không hay, “sặc mùi chính trị” và “nâng bi” hơi quá khi viết về đề tài này nhưng đó cũng là căn cớ chính để cho chúng ta bây giờ tự do đọc thơ ông mà không bị “sờ gáy”
    Cảm ơn tác giả đã nói hộ cho tôi những tình cảm sâu sắc đến Phùng Quán

  3. […] PHÙNG QUÁN KHÔNG BAO GIỜ SAI LẦM HAY NHÂM LẪN (Ngô Minh).  Nói về bài Hoa sen thơ Phùng Quán qua lời bình của Đường Văn […]

  4. Tôi rất nhất trí với phân tích của tác giả và rất cảm phục con mắt tinh đời và dũng khí của nhà thơ Phùng quán. Câu thứ tư trong bài ca dao ddusngs là một câu thơ phản trắc, vong ân bội nghĩa. Tôi xin mạo muội sửa lại bài ca dao thế này:

    Trong đầm gì đẹp bằng sen
    Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
    Nhị vàng bông trắng lá xanh
    Mùi bùn đã quyện mà thành hương sen.

    GVC

  5. Thật ra, tôi chỉ mới được đọc một số tác phẩm của ông như: tuyển tập “Nhớ Phùng Quán” , “Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào”, “Tuổi thơ dữ dội” và “Ba phút sự thật” mà cũng chỉ mới đây thôi nhưng cuộc đời và thơ văn Phùng Quán đã làm cho tôi đau đớn quá. Tôi đã khóc rất nhiều. Đặc biệt khi nghe ông đọc thơ và nói rõ vì sao ông viết bài Hoa sen, tôi giật mình và kính phục ông qua đỗi. Tôi đã trở thành Fan của ông từ đó.
    Sau này, tôi vào Bọ Lập và được biết, ông đã được về quê hương bản xứ an nghỉ cùng cô Trâm với sự chung tay góp sức của hàng triệu độc giả mến mộ. Âu đó cũng là phước đức của đời ông.
    Bây giờ tôi chỉ ước ao được một dịp nào đó được đến Huế để viếng mộ ông và tặng ông đóa hoa sen quyện mùi bùn đen thơm ngát.
    Cảm ơn tác giả

  6. CÁM ƠN CHÍ THIỆN

  7. Tinh co toi doc duoc bai phan tich nay. Truoc nay toi cung khong de y lam den bai tho Hoa Sen. Nay duoc mo mat rat to! Vo cung cam phuc su nhin xa trong rong cua nha tho Phung Quan. Nhung gi da va dang xay ra trong xa hoi Viet nam la nhung minh chung hung hon rang Phung Quan da rat dung, rat chinh xac
    Xin cam on tac gia!

  8. Tôi là fan hâm mộ Phùng Quán, đã khóc rất nhiều mỗi khi đọc thơ và văn của ông. Hoa sen là một bài thơ tuyệt vời, chỉ có con mắt tinh tế và cuộc đời thăng trầm của Phùng Quán mới có thể nhìn đúng bản chất câu ca như thế. Cũng như bạn Chí Thiện, tôi ao ước được đến Huế để viếng mộ ông. Và ngày đó đang đến gần.


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s

Chuyên mục

%d bloggers like this: