Đăng bởi: Ngô Minh | 16.02.2015

CHUỐI THỜ TẾT HUẾ

     CHUỐI THỜ TẾT HUẾ

                 Ngô Minh

          Với các gia đình Huế, mặt hàng Tết quan trọng nhất là chuối thờ! Chuối để bày mâm ngũ quả ở bàn thờ tiên tổ. Mâm ngũ quả đẹp phải có nải chuối đặt ở phía dưới, từng trái chuối cong lên như vòng tay ôm gọn bốn thứ quả khác ở phía trên. Về tục thờ chuối thì người Huế giống người miền Bắc. Người miền Nam không bao giờ dùng chuối để thờ cúng bởi vì theo họ: “chuối” đọc trệch lại thành “chúi”, đầu năm mà thờ chuối thì cả năm không dám ngẩng mặt lên trời. Người Huế và người miền Bắc thì lại có quan điểm khác. Nải chuối như bàn tay hứng lấy những gì tinh túy nhất của trời đất.  Rồi phải có nải chuối thờ ở bàn  thờ ông, bà, cha mẹ, chuối Trang Bà, trang Bếp, chuối thờ ở góc Phật Di Lặc, rồi am thờ ngoài trời, trang thờ sân thượng. Rồi nải chuối để bày cỗ cúng Tất niên, chuối cúng tiễn ông Táo, chuối cúng giao thừa, chuối cúng sáng mùng Một, cúng đưa ông bà khi “bế mạc” Tết, v.v. Càng nhiều trang thờ, càng nhiều lễ cúng thì số  nải chuối thờ  phải mua càng nhiều.

          Nghĩa là các gia đình Huế, ít nhất một cái Tết phải chuẩn  bị hơn chục nải chuối thờ, có gia đình  mua cả hai buồng chuối ba bốn chục nải vẫn không đủ thờ. Nhà tôi là cán bộ, mà mỗi cái Tết vợ tôi cũng phải mua  tới 10 nải cuối thờ. Huế 30 vạn dân, khoảng 6 vạn hộ, tính ra mỗi cái Tết tiêu thụ hết gần một triệu rưỡi nải chuối thờ. Đó là thị trường lý tưởng cho người trồng và buôn chuối thờ .Chuối thờ và chuối cúng Tết  có đặc điểm là không thể bán sớm trước Tết  hàng tuần được, mà nhà nào cũng đến 29, 30 Tết mới mua, để chuối thờ được lâu, không chín sớm quá. Nên người trồng chuối phải cho chuối trổ buồng làm sao đúng dịp giáp Tết, người buôn chuối phải tập kết chuối  về  các chợ đúng thời hạn, không tính toán  giỏi là lỗ.    

           Những năm trước đây, các chủ buôn đều nhập chuối từ những huyện vùng cao A Lưới, Nam Đông , Khe Sanh, Hướng Hóa ,Quảng Trị về Huế bán .Chuối vùng núi này nải chuối tốt, quả mập, giá lại rẻ. Vài năm lại đây,  đa phần các nậu chuối đều phải nhập chuối từ các vựa chuối miền Nam. Họ vào tận Đồng Nai mua chuối thờ với khối lượng lớn do thời gian chuối trổ vào độ chín thu hoạch đồng nhất, dễ bảo quản. Đặc biệt là chuối móc Nha Trang. Đây là loại chuối dành riêng cho thờ cúng nên rất đắt khách. Lâu năm đã thành một công nghệ trồng chuối bán cho thờ cúng Tết, được tính toán lịch thời vụ, lịch trổ buồng , lịch  chặt buồng…rất chi ly. Người buôn chuối muốn có chuối thờ tốt phải về tận nơi trồng, xem mặt rồi chọn từng buồng, đặc cọc trước, dự ước quảng đường vận chuyển, độ xốc nảy,  thời gian bán thật tỷ mỉ, mới định ngày chặt chuối. Xe vận chuyển chuối phải có giá đỡ từng ngăn như vận chuyển trứng, để từng buồng chuối không chồng lên nhau. Chuối vận chuyển trần, không ủ rơm, lá khô để chuối không chín sớm. Rồi xe phải chạy ban đêm hoặc chạy vào ngày râm mát… Nghĩa là rất công phu. Nhắc đến vận chuyển  chuối  thờ ngày Tết, tôi lại nhớ  những cái Tết đầu sau giải phóng, thời bao cấp, Công ty Thực phẩm Nông sản Bình Trị Thiên (cũ) được trên chỉ đạo phải đi mua chuối thờ để phục vụ dân Huế ăn Tết .Công ty phải mang cả bì tải tiền mặt vào Đồng Nai, Khánh Hóa  mua chuối thờ. Vì lần đầu tiên cung cấp chuối thờ, anh em thu mua của hàng thực phẩm không có kinh nghiệm, nên đổ chuối vào xe đầy  chật,  do trên đường xe xóc, chuối chở từ miền Nam ra bị xây xát, bầm vỏ, ba bốn xe tải  chuối thờ đành đổ đi, lỗ cả mấy chục triệu đồng. Những năm bao cấp số tiền đó là to lắm, phải gấp mấy chục lần tiền bây giờ. Nhưng vì bao cấp, lại là doanh nghiệp nhà nước , nên chẳng ai phải bồi thường cả.

 

           Các chủ vựa chuối từ A Lưới, Khe Sanh, Nha Trang, Đồng Nai  chở chuối về bán sỉ cho một người buôn ở Huế. Người buôn này “bỏ mối” chuối cho những người bán lẻ ở các chợ. Những ngày giáp Tết, xe xích lô , xe lam kìn kìn chở chuối phóng về các chợ. Chợ nào cũng có một khu vực rộng dành riêng cho chuối. Ở chợ Bến Ngự gần nhà tôi, chuối được bày bán dọc bờ sông An Cựu trên lề đường Phan Đình Phùng có khi dài cả  vài trăm mét. Dọc Quốc lộ 49 đoạn qua xã Phú Thượng, Huyện Phú Vang sát Tết năm nào cũng họp phiên chợ chuối lớn nhất địa bàn tỉnh Thừa Thiên – Huế, cung cấp chuối thờ cúng cho dịp Tết. Ngay từ sáng sớm, hàng trăm người  từ Huế, Thuận an, Dạ Lê.v.v..đã đổ xô về chợ chuối để chọn cho mình những nải chuối ưng ý nhất

             Người Huế đi mua chuối thờ chọn lựa kỹ lắm. Chuối tiêu , chuối lùn  người Huế không  thờ cúng nên cũng chẳng ai bán trong dịp Tết. Chuối thờ Tết Huế phải là chuối cau, chuối mật móc, mật lá. Tốt nhất là chuối ngự , tức là  loại chuối  ngày xưa các làng tiến vua . Chuối ngự có nhiều giống, người Huế hay mua thờ  giống chuối ngự cau. Giống chuối này  quả nhỏ và đều, ăn ngọt và thơm. Khi chín có vỏ vàng xanh rất đẹp. Giống này được trồng nhiều ở các tỉnh Khu 4 cũ: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Vĩnh Linh. Dưới thời vua Tự Đức, giống chuối này cũng được cúng tiến lên vua nên cũng được gọi là chuối ngự tiến. Hai là chuối ngự mốc. Giống này trồng nhiều ở các vùng Thừa Thiên Huế, Quảng Trị để bán vào dịp Tết cho người ta thờ cúng.  

              Chuối thờ là không được chín, cũng không được xanh non quá. Quả chuối xanh, nhưng vừa tròn cạnh, không xây xát. Đắt hàng nhất những nải chuối nhiều quả xòe ra tượng trưng cho bàn tay Phật xòe để che chở cho chúng sinh ( gọi là chuối Phật thủ), nên mỗi độ Tết đến, ai cũng muốn trên bàn thờ có một nải Phật thủ như thế. Giá chuối thờ ngày Tết Huế đắt gấp năm, gấp mười ngày thường. Bình thường năm ngoái ( Tân Mão) chỉ mười lăm, hai chục nghìn một nải, ngày Tết lên tám chín chục, một trăm ngàn một nải. Có nải  Phật thủ dáng đẹp người ta ra giá lến đến trăm rưỡi hai trăm ngàn. Mà đắt mấy cũng phải mua, vì không mua thì không có gì thờ Tết . Người Huế nói  “Không có chuối thì bất thành Tết”, là vậy

               Người Huế thờ chuối nhiều thế, nên khi Tết xong “phải giải quyết hậu quả chuối” vất vả lắm. Chuối thờ xong, sau ngày cũng tiễn ông bà, chuối thờ được dọn xếp đầy hai ba thúng. Phần thì huy động con cháu ăn, rồi làm mứt chuối. Nhưng không ăn hết, có nắng thì làm chuối khô để dành. Nếu mua dầm lâu ngày, chuối chín rã, thì chỉ có đổ đi, không làm gì được. Tiếc ngẩn ngơ, nhung Tết năm sau lại mua chuối thờ…

Advertisements

Chuyên mục

%d bloggers like this: