Đăng bởi: Ngô Minh | 23.03.2017

Hạ Lũng -một làng hoa sắp mất

Hạ Lũng -một làng hoa sắp mất

 Nguyễn Khôi
 Ngày hôm nọ tôi nhận được thư của anh Nguyễn Khôi về Hạ Lũng, một làng hoa sắp mất.  Qua thư này anh chia xẻ hai bài thơ nịnh vợ của anh ấy với bạn bè.  Thành thực mà nói, tôi thấy hai bài thơ này cũng bình thường thôi, không gây cho tôi nhiều ấn tượng đáng chú ý.  Nhưng ta hãy dẹp chuyện bình thơ sang một bên nhé vì như anh Nguyễn Khôi đã thấy và có kinh nghiệm gần đây, việc bình thơ thường đưa đến nhiều chuyện cãi vã bá vơ không đâu vào đâu nhức cả đầu.  Trở lại việc anh Nguyễn Khôi làm thơ nịnh vợ, tôi có vài nhận xét như sau.  Thứ nhất đây là một việc làm rất đáng khen.  Hành động này chứng tỏ anh Nguyễn Khôi là người rất tân tiến, ga lăng, biết nịnh đầm.   Quý anh chị và các bạn thử ngẫm lại mà xem, trong đám anh em chúng mình có mấy ai đã làm thơ nịnh vợ?  Khi còn trong giai đoạn cua bồ thì có thể ta còn chịu khó làm thợ thơ mà rặn ra vài câu nịnh nọt để chứng tỏ ta đây cũng tình tứ lãng mạn một bầu thơ phú.  Nhưng một khi ván đã đóng thuyền rồi thì thôi chứ, sức người có hạn chả lẽ ta cứ đóng vai thợ thơ hoài?  Đâu phải ai cũng đầy một bầu thơ như anh Tâm Hàn, có phải thế không nào.  Nhưng nói cho cùng dường như anh Tâm Hàn cũng chỉ làm thơ nịnh những ai đâu đâu thôi chứ chả bao giờ anh ấy làm thơ nịnh vợ cả.  Thế có chết không.  Nếu tôi nói sai thì xin anh Hàn cải chính dùm … hi hi.  Tôi xin nói thêm cho rõ.  Câu “chả bao giờ làm thơ nịnh vợ cả”  phải được hiểu là “chả bao giờ làm thơ nịnh vợ gì cả” chứ tôi hoàn toàn không có ngụ ý chuyện vợ cả với vợ lẽ ở đây đâu nhá.  Xin quý anh chị và các bạn chớ cố tình hiểu nhầm.  Thành thử so với anh em chúng mình anh Nguyễn Khôi có hai bài thơ nịnh vợ thì đấy là một điều rất đáng khen, không phải ai cũng làm được.  Đáng khen nhưng cũng hơi  … đáng chê, vì đã ga lăng thì ta ga lăng cho trót luôn, ta nịnh vợ mỗi ngày chứ cớ sao anh ấy chỉ có vỏn vẹn hai bài thơ nịnh vợ thôi.  Không những thế anh Nguyễn Khôi lại … hơ hơ … hơi bủn xỉn trong việc ga lăng của anh ấy.  Làm xong được bài đầu, hơn bốn muơi năm sau anh ấy mới có bài thứ hai!  Thế có chết không!  So với thi sĩ Tú Xuơng tôi thấy anh Nguyễn Khôi chưa tân tiến, ga lăng bằng.  Vì tuy thi sĩ Tú Xuơng mới 37 tuổi đã mất nhưng trong khoảng thời gian này ông đã nhiều lần nhắc tới vợ trong thơ của tác giả.  Giọng điệu có vẻ bỡn cợt, tự mỉa mai mình, nhưng đằng sau câu thơ khôi hài, trào phúng là một sự tri ân thuơng sót vô bờ cho người vợ đảm đang đã lấy nhầm một anh chồng chẳng làm nên công cán gì.  Để làm sáng tỏ điều tôi vừa nói, tôi xin mời quý anh chị và các bạn đọc bài tiểu luận Mối Tình Tú Xương của Cô Tư Sài Gòn dưới đây.  Mấy ảnh minh họa và vài lời chú thích trong bài viết của Cô Tư Sài Gòn là do tôi thêm thắt vào cho bài viết thêm mắm muối:
 

(nguồn: https://vietbao.com/a262385/moi-tinh-tu-xuong)

 
Đẹp nhất trong thơ Tú Xương là gì? Hãy thử suy nghĩ về điều này… Đó là một hình ảnh rất nữ quyền, rất thơ mộng… khi một cụ Tú của thế kỷ thứ 19 làm thơ tặng vợ. Hãy hình dung, đó là một thời quý bà phải ngồi dưới bếp, trong khi quý ông ngồi ngâm thơ và uống rượu khề khà với nhau. Chỉ có cụ Tú Xương mới tôn vinh hình ảnh vợ tới mức độ phải làm văn tế sống vợ… Trang trọng tới thế là cùng.

Và năm nay, năm 2017, là đúng 110 năm… tính tới năm cụ Tú Xương ra đi.

Nhà thơ Tú Xương tên thật là Trần Tế Xương, tự Mặc Trai, hiệu Mộng Tích, Tử Thịnh. Ông sinh ngày 5 tháng 9 năm 1870, ở làng Vị Xuyên, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định (hiện nay là phố Minh Khai, phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định). Ông mất ngày 29 tháng 1 năm 1907. Ông thi nhiều lẫn nhưng chỉ đỗ Tú tài (nên có bút hiệu Tú Xương), và luôn sống trong cảnh thiếu thốn. Tuy vậy, ông được xem là một trong những Đại thi hào của dân tộc, như Xuân Diệu viết về ông:

Ông nghè ông thám vô mây khói
Đứng lại văn chương một tú tài

Tự điển Bách khoa Mở ghi rằng Trần Tế Xương sinh ra vào ngày 5-9-1870 (tức 10 – 8 AL) tại số nhà 247 phố Hàng Nâu thành phố Nam Định với tên húy là Trần Duy Uyên. Ông thuộc dòng dõi nho gia, vốn là họ Phạm, đổi thành họ Trần là bởi vào đời Nhà Trần lập công lớn được phong quốc tính (vua cho đổi theo họ nhà vua). Ông nội Trần Tế Xương tên là Trần Duy Năng. Thân sinh của Trần Tế Xương là cụ Trần Duy Nhuận cũng là một nhà nho, thi nhiều khoa không đậu, sau làm Tự thừa ở dinh đốc học Nam Định, sinh được 9 người con, 6 trai, 3 gái, Tú Xương là con trưởng. Trong tất cả các tài liệu nói về Tú Xương đều không thấy có ảnh, nhưng dáng hình cụ Tú được người bạn học là hạc phong Lương Ngọc Tùng viết trong bài thơ “Nhớ rõ hình dung…”

Cùng làng, cùng phố, học cùng trường
Nhớ rõ hình dung cụ Tú Xương,
Trán rộng, tai dày, da tựa tuyết,
Mồm tươi, mũi thẳng, mắt như gương.
Tiếng vàng sang sảng ngâm thơ phú,
Gót ngọc khoan khoan dạo phố phường.
Mấy chục năm trời đà vắng bóng,
Nghìn năm còn rạng dấu thư hương.

 
 
Chú thích 1: tác giả Cô Tư Sài Gòn viết  “Trong tất cả các tài liệu nói về Tú Xương đều không thấy có ảnh” nhưng nếu Cô Tư chịu khó lục lọi trên mạng thì sẽ thấy hình chân dung thi sĩ Tú Xuơng như sau.  Tú Xuơng thực sự có giống như trong hình không thì tôi không dám quả quyết:
 
 
Inline image 7
 
Ông đi học sớm và cũng sớm nổi tiếng thông minh. Hồi mới lên 10 tuổi, nhà có khách đến chơi, thấy trước nhà có một dãy chậu hoa, khách bèn ra cho bé Uyên một câu đối: “Đình tiền ngũ sắc hoa” (trước sân có hoa năm sắc), Uyên liền chỉ vào lồng chim khướu treo ở hiên và đối: “Lung trung bách thanh điểu” (trong lồng có chim trăm tiếng). Khách nghe đối tấm tắc khen nhưng lại thở dài “đời thằng bé lại luẩn quẩn như chim nhốt trong lồng”. Ông học chữ Hán cụ kép làng Thành Thị, tên là Trần Chấn Thái, ngồi bảo học ở thành Nam.

Cuộc đời ngắn ngủi có 37 năm của ông đã nằm gọn trong một giai đoạn bi thương nhất của đất nước. Trước lúc ông ra đời 3 năm thì 6 tỉnh nam kỳ mất trọn cho Pháp. Tú Xương lên 3 thì Bắc Kỳ trong đó có Nam Định bị tấn công lần thứ nhất. Tú Xương 12 tuổi, Bắc Kỳ, Nam Định bị tấn công lần thứ 2 và mất nốt. Hiệp ước Harmand 1883 rồi hiệp ước Patenôtre 1884 thừa nhận quyền thống trị của Pháp trên đất Việt Nam. các phong trào kháng chiến chống Pháp diễn ra sôi nổi nhưng lần lượt thất bại. Tú Xương sinh ra và lớn lên trong bối cảnh sục sôi và bi thương đó.

Tú Xương lấy vợ năm 16 tuổi, vợ ông là bà Phạm Thị Mẫn.

Ông đi thi từ lúc 17 tuổi, đó là khoa Bính Tuất (1886). Các tài liệu khác chép nhầm là khoa Ất Dậu (1885).

Bà Phạm Thị Mẫn sinh cho ông được 8 người con, trong đó có 6 trai và 2 gái. Bà Tú là một phụ nữ tiêu biểu cho phụ nữ Việt Nam xưa ở nhiều phương diện như tần tảo, thương chồng, thương con, nhẫn nại quên mình. Công việc kiếm sống cho gia đình của bà là buôn bán nhỏ (tiểu thương). Điều đặc biệt là chính bà đã đi vào thi phẩm của ông chồng như một nhân vật điển hình hấp dẫn.

Khi mất ngôi nhà số 247 phố Hàng Nâu của ông nội và bố để lại. Gia đình ông Tú chuyển đến nhà số 280 cùng phố mà sau này địa phương đã xếp hạng là di tích lưu niệm Tú Xương chính là do mẹ vợ nhà thơ (bà Hai Sửu) chia cho con gái.

Inline image 8
Chú thích 2: đây là nhà vợ chồng Tú Xuơng

 
 

…Tú Xương rất trân trọng vợ mình. Cuộc đời ông chỉ sống được có 37 năm, nhưng học hành thi cử đến 8 lần mới đỗ Tú Tài, mọi việc ở nhà đều là một tay của bà Tú gánh vác. Chính vì vậy, ông viết về vợ như một sự tri ân.

Thương vợ
Quanh năm buôn bán ở mom sông,
Nuôi đủ năm con với một chồng.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.
Một duyên hai nợ âu đành phận,
Năm nắng mười mưa dám quản công.
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc,
Có chồng hờ hững cũng như không.

 

Inline image 1

 
Chú thích 3: đây là cảnh một bến đò đâu đó ở Việt Nam

 
 
Sự trân trọng, tri ân ấy còn được ông nâng lên đến mức làm hẳn một bài “Văn tế sống vợ” như sau.

Văn tế sống vợ
Con gái nhà dòng, lấy chồng kẻ chợ
Tiếng có miếng không, gặp chăng hay chớ
Mặt nhẵn nhụi, chân tay trắng trẻo, ai dám chê rằng béo rằng lùn?
Người ung dung, tính hạnh khoan hoà, chỉ một nỗi hay gàn hay dở!
Đầu sông bãi bến, đua tài buôn chín bán mười
Trong họ ngoài làng, vụng lẽ chào dơi nói thợ
Gần xa nô nức, lắm gái nhiều trai
Sớm tối khuyên răn, kẻ thầy người tớ
Ông tu tác cửa cao nhà rộng, toan để cho dâu
Anh lăm le bia đá bảng vàng, cho vang mặt vợ
Thế mà:
Mình bỏ mình đi, mình không chịu ở
Chẳng nói chẳng rằng, không than không thở.
Hay mình thấy tớ: nay Hàng Thao, mai phố Giấy mà bụng mình ghen?
Hay mình thấy tớ: sáng Tràng Lạc, tối Viễn Lai, mà lòng mình sợ?
Thôi thôi
Chết quách yên mồ
Sống càng nặng nợ
Chữ nhất phẩm ơn vua vinh tứ, ngày khác sẽ hay
Duyên trăm năm ông Nguyệt xe tơ, kiếp này đã lỡ
Mình đi tu cho thành tiên thành phật, để rong chơi Lãng Uyển, Bồng Hồ
Tớ nuôi con cho có rể có dâu, để trọn vẹn đạo chồng nghĩa vợ.

Hình như chưa nhà thơ nào làm thơ tặng vợ trân trọng như thế? Tới mức tự trách mình là “hờ hững” và tới mức làm văn tế sống… Đầu năm, đọc lại chữ nghĩa một thời, mới biết cụ Tú Xương có mối tình thơ mộng với vợ như thế, rất là nữ quyền.

Inline image 9
Chú thích 4: Làm bài văn tế sống tặng vợ trân trọng như thế nên hẳn sau đó thi sĩ mới bị bà Tú dùng nữ quyền mà … tế cho một vài trận.  Sử sách không nói rõ nữ quyền này là Thái Cực Quyền hay Hồng Gia Quyền, vân vân nhưng mới 37 tuổi mà thi sĩ Tú Xuơng đã tếch hạc quy tiên:
Tớ bỏ tớ đi, tớ không dám ở
Chẳng nói chẳng rằng, không than không thở
Chết quách yên mồ, sống càng nặng nợ
 
Hình trên là ảnh chụp ngôi mộ thi sĩ trong công viên Vị Xuyên thuộc thành phố Nam Định.  Không thấy nói mộ bà Tú nằm ở đâu
 
 
 

Đấy, quý anh chị và các bạn thấy thi sĩ Tú Xương đối với vợ có tình tứ hay không.  Quý anh và các bạn còn đợi chờ gì nữa.  Quý anh và các bạn hãy ráng làm thợ thơ mà rặn ra một bài tặng chị nhà ngay ngày hôm nay nhá.  Nhưng … nhưng …  rút kinh nghiệm từ thi sĩ Tú Xương tôi đề nghị quý anh và các bạn chớ làm văn tế sống ai đấy nhé, kẻo không chưa gì quý anh và các bạn lại theo gót tiền nhân thì khốn.  Tôi đề nghị quý anh và các bạn làm một bài thơ tặng vợ nhưng riêng về phần tôi thì đề nghị đó không cần thiết.  Lý do là vì cách đây khoảng 10 – 20 năm chi đó, tôi đã làm một bài thơ nịnh vợ rồi.  Đó là bài thơ có tựa đề Mười Thương.  Tôi không nhớ tôi đã viết những gì nhưng lời thơ cũng nhảm nhí nhăng cuội theo kiểu Tú Xuơng.  Chắc cũng vì thế nên mới đây tình cờ tôi thấy trong hộc tủ quần áo một bài thơ viết tay của nhà tôi.   Bài thơ ấy như sau:   

 
 
Bà đây nhà dòng, lấy chồng kẻ chợ   
Mặt chồn mày chuột, rằng chồng hay chớ?
Đầu râu nhẵn nhụi, mặt trơ như thớt, chẳng béo cũng chả lùn
Tính tình lông bông, ăn nói ba hoa, đã gàn lại thêm dở
Đầu đường xó chợ, chữ nghĩa thánh hiền học một quên mười
Trong làng ngoài phố, tài cao học rộng tưởng thầy té thợ
Gần xa biết tiếng, dại gái mặt chai
Sớm tối khoan thai, dáng thầy như tớ
……
 

Chưa đọc hết bài thơ của nhà tôi mà mắt tôi đã hoa lên … tôi choáng váng mặt mày …Ối ối ối … chết tôi rồi quý anh chị và các bạn ơi  !!!!   Nhà tôi đanh đá thế này thì có chết tôi không!!!????

Advertisements

Categories

%d bloggers like this: