Tại sao ông Công, ông Táo cưỡi cá chép lên chầu trời?

Không phải những con vật khác như trâu, ngựa… mà cá chép lại trở thành phương tiện đưa ông Công ông Táo lên chầu trời trong ngày 23 tháng Chạp.

Tại sao ông Công, ông Táo cưỡi cá chép lên chầu trời? - 1

Cá chép là phương tiện duy nhất đưa ông Công ông Táo lên chầu trời. Ảnh minh họa.

Ngày 23 tháng Chạp hằng năm, mọi gia đình đều sắm sửa mâm cơm thịnh soạn để làm lễ cúng tiễn ông Công ông Táo lên chầu trời. Lễ vật cúng ông Công ông Táo gồm mâm cỗ mặn, bánh kẹo, rượu, trầu cau, hoa quả, quần áo vàng mã… đặc biệt, không thể thiếu một con cá chép.

Theo nghi lễ cổ truyền của dân tộc Việt Nam, cá chép là “ngựa” để ông Công ông Táo cưỡi, bay về trời báo cáo công việc trong gia đình của một năm cũ.

Tuy nhiên, nhiều người thắc mắc, tại sao ông Công ông Táo lại cưỡi cá chép mà không phải là một con vật khác và tại sao cá chép lại có thể bay được?

Về vấn đề này, GS Kiều Thu Hoạch – Nghiên cứu viên cao cấp của Viện nghiên cứu văn hóa dân gian cho hay, tục cúng ông Công ông Táo ở Việt Nam bắt nguồn từ Trung Quốc.

Theo tài liệu cổ ghi lại, đời Tống (Trung Quốc), người dân cúng một con ngựa giấy làm phương tiện cho ông Công ông Táo cưỡi và có 2 con cá (không nói rõ cá gì), một thủ lợn linh nhừ làm đồ ăn cho Táo.

Tại Việt Nam, theo tài liệu của ông Phan Kế Bính ghi lại năm 1915 cho biết, người Việt Nam cúng ông Công ông Táo một con cá chép để làm “ngựa” cho Táo lên trời.

“Trong tiềm thức dân gian người Việt xưa, cá chép có thể hóa rồng và bay lên được. Vì vậy, người Việt đã việt hóa phong tục cúng ông Công ông Táo và chọn cá chép làm phương tiện để táo bay lên trời”, giáo sư Hoạch nói.

Giáo sư Trần Lâm Biền – Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam cho biết thêm, trong âm dương, cá chép tượng trưng cho tính âm, đồng nhất với mặt trăng lên có thể bay lên được.

Ngoài ra, dân gian vẫn tương truyền sự tích “cá vượt vũ môn” để nói đến việc cá chép hóa thành rồng bay lên trời. Cá chép hóa rồng còn mang ý nghĩa của sự thăng hoa, biểu tượng của tinh thần vượt khó, sự kiên trì, bền chí và tượng trưng cho nhân cách thanh cao, tiềm ẩn, hướng đến một kết quả tốt đẹp.

“Dân gian đã nhận thức như thế, vì vậy chỉ có cá chép mới có thể cõng ông Công ông Táo lên chầu trời. Những con vật khác đều không có năng lực”, giáo sư Biền nói.

Theo Triệu Quang (Dân Việt

TÌNH BẠN CỦA BÍCH KHÊ VỚI HÀN MẶC TỬ, QUÁCH TẤN, CHẾ LAN VIÊN VÀ YẾN LAN

Lâm Bích Thủy-Năm 1935, khi còn ở Phan Thiết, Hàn Mặc Tử quen cô cháu gọi Bích Khê bằng cậu. Từ sự đam mê thơ Tử, cô đem khoe với cậu và ngược lại lấy thơ cậu cho Tử xem. Ban đầu, người này đọc thơ người kia, không ai phục ai. Đến khi, đọc “Hương thơm và mật đắng” của Tử thì Bích Khê đã thốt lên: “Hàn Mặc Tử đã đi trước ta quá xa, đây hẳn là thiên tài!”.

Nhà thơ Bích Khê (nguồn: Internet)

Bích Khê với Hàn Mặc Tử

Hàn Mặc Tử tên thật Nguyễn Trọng Trí, sinh năm 1912 mất vào ngày 11.11. 1940; quê Quảng Bình, nhưng sống và qua đời tại Qui Nhơn – Bình Định. Đã xuất bản tập thơ “Gái quê” (1936). Bích Khê sinh ngày 24.3.1916 tại xã Phước Lộc, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Ông là con thứ chín trong một gia đình nho học yêu nước, có ông nội là Lê Trọng Khanh đỗ Cử nhân năm Tự Đức thứ 21 (1868), làm quan đến chức Viên ngoại lang Viện cơ mật.

Năm 1935, khi còn ở Phan Thiết, Hàn Mặc Tử quen cô cháu gọi Bích Khê bằng cậu. Từ sự đam mê thơ Tử, cô đem khoe với cậu và ngược lại lấy thơ cậu cho Tử xem. Ban đầu, người này đọc thơ người kia, không ai phục ai. Đến khi, đọc “Hương thơm và mật đắng” của Tử thì Bích Khê đã thốt lên: “Hàn Mặc Tử đã đi trước ta quá xa, đây hẳn là thiên tài!”.

Còn Tử, đầu năm 1938 được Bích Khê gởi tặng ba bài thơ  “Thi tứ”, “Ảnh ấy”, “Thời gian” liền nhận ra ở Bích Khê một tài năng thơ hiếm thấy, khiến người đọc đê mê da diết. Hàn liền biên thư để khích lệ bạn làm được bài nào gửi ra bài ấy. Song, Hàn thất vọng, vì không chọn được bài nào trong số đó, bèn trả lại kèm thư chọc quê Khê, cốt để bạn tự ái mà viết hay hơn.

Quả nhiên, sau khi đọc thư Hàn; Bích Khê trút giận vào các tập thơ, xé nát không chút luyến tiếc. Cơn giận lui, Bích Khê tự thách thức: “Trong sáu tháng sẽ trở thành một thi sĩ phi thường, bằng không, sẽ không bao giờ làm thơ nữa.” Nhưng, chỉ ba tháng sau, một khát vọng sống, khát vọng yêu và khát vọng thi ca đã làm cho nguồn thơ vô tận từ trái tim Bích Khê tràn ra đầu ngọn bút. Ông hoàn tất đúng như ý nguyện. Mỗi chữ, mỗi câu thơ đều thể hiện tình yêu đôi lứa mạnh như bom tấn; chân thật mà lãng mạn, mãnh liệt mà không sáo rổng, mang sắc thái của dòng thơ mới, rất lạ và độc đáo. Ông gửi vào cho Hàn. Quả nhiên, sau khi đọc hết tập thơ, Tử không có chỗ nào để chê bạn được nữa. Bằng sự trân trọng và ngưỡng mộ, Hàn viết lời tựa tập thơ: “Một bông hoa lạ nở hương, thứ hương quí trọng thơm đủ mọi mùi phước lộc”.

Bích Khê đến với Hàn, lúc Hàn đang mang căn bệnh quái ác, nhưng Tử không thấy mặc cảm với Bích Khê, vì Khê đối xử với Hàn quá ư triều mến, chân thành. Thật tiếc, đôi bạn tài hoa và nặng tình ấy, gần nhau chưa tới ba mùa xuân thì Tử vào nhà thương Qui Hòa.  Thương nhớ bạn, Bích Khê viết bài “Hàn Mặc Tử” được bác Quách Tấn và chú Chế cho là giai tác. Bài thơ chưa kịp đến an ủi Tử, thì Bích Khê nhận hung tin Tử qua đời. Thơ nhớ thành thơ điếu bạn!

Bích Khê với Quách Tấn

Năm 1941, qua giới thiệu của Tử, Bích Khê đến Nha Trang tìm gặp bác Tấn. Duyên cớ gì mà mới gặp lần đầu hai người như đã biết nhau từ lâu. Nhà bác Tấn lúc đó là điểm hẹn văn hóa; các văn sĩ tứ xứ, ai đến đây nghỉ chân đều gửi lại Trường Xuyên (bút hiệu của Quách Tấn) văn, thơ và bản thảo. Vì lẽ đó, Bích Khê đã lưu lại đây một thời gian dài để nghiền ngẫm, nghiên cứu và giao lưu cùng bạn văn chương…

Từ nơi này, Bích Khê đã tiếp thu những tinh hoa của thơ Đường nhờ bác Tấn – nhà thơ đường cuối cùng của thế kỷ XX. Và cũng từ nơi này Bích Khê tiếp cận cả nền văn học Đông – Tây kim cổ. Đặc biệt hầu như toàn bộ những tác phẩm của Hàn, Yến, Chế đã xuất bản, đều có trên giá sách nhà này. Tuy bệnh tình hành hạ nhưng Bích Khê gắng lưu lại để nghiền ngậm và mong gặp những người mà Hàn đã giới thiệu.

Bác Tấn rất nặng lòng với Bích Khê. Nhìn Bích Khê lâm bệnh hiểm nghèo, ông lặng lẽ đi tìm thầy, tìm thuốc về nhà chữa cho bạn. Ít lâu sau, thấy bệnh mình không giảm, ông sợ phiền bạn nên tạm biệt để về quê. Bác Tấn khuyên ông hãy ở lại thành phố chữa khỏi bệnh rồi hãy về, nhưng Bích Khê vẫn một mực từ chối. Thời loạn lạc đến, bác Tấn tản cư về Trường Định. Ít tháng sau thì nhận được tin Bích Khê qua đời, thương bạn bác viết:

Ngắm vội trời Thiên Ấn

Cố Nhơn ơi cố nhơn

Bóng theo Hàn Mặc Tử

Tâm gửi Ngũ Hành Sơn

Danh vọng đài mây vút

Anh Ba biển sóng dồn

Đã hay nghìn tuổi thọ

Thương nhớ lụy đói cơn
Bích Khê với Chế Lan Viên

Năm 1937, Chế Lan Viên nổi tiếng trong cả nước với tập thơ “Điêu tàn”. Bích Khê sửng sốt thốt lên rằng: “Chế Lan Viên là một thần đồng”, ông tìm cách gặp Chế. Người ta bảo thơ Chế và Khê giống nhau; có cùng tâm thức và thịnh tình với các nhà thơ phương Tây như Valery, Bauderlaire, Edga…

Lúc Bích Khê đang điều trị ở viện bài lao Pasquier, nhà thơ Chế Lan Viên và Nguyễn Đình ra thăm bạn. Khi chia tay, Bích Khê buồn bã nói qua làn nước mắt: “Bao giờ mình gặp lại nhau nữa! mà chắc gì chúng ta còn có dịp để gặp lại?

Cuối năm 1943 Bích Khê gửi tập “Tinh hoa” vào Nha Trang, nhờ Chế đề tựa sẵn, chờ có tiền sẽ xuất bản. Chú Chế nhận lời, đọc hết tập thơ. Một cảm giác lạ như có dòng điện chạy qua sống lưng, cảm giác hiếm hoi ở Chế khi đọc thơ bạn, mà bấy giờ chú đã dành những lời châu ngọc để ca ngợi về tài thơ của Khê, đã viết sẵn lời tựa. Song, cuộc đảo chính của Nhật hất Pháp; chiến tranh bùng nổ; cảnh ly biệt, Chế đành gác lại.  Rồi, Bích Khê qua đời! Món nợ với người quá cố đeo đẳng mãi trong Chế.

Đến năm 1987, bạn văn và gia đình Khê đã cất công tìm và tập hợp di cảo của Bích Khê giao lại cho chú Chế. Nhờ vậy, chú đã hoàn thành việc mà Bích Khê ký thác hơn nữa thế kỷ qua…
Bích Khê với Yến Lan

“Tiền và Hậu Ngũ hành sơn” là hai bài thơ nổi tiếng của Bích Khê được Chế Lan Viên đánh giá cao hơn bài “Chùa Hương” của Nguyễn Nhược Pháp. Nhà thơ Nguyễn Đình chép được khi cùng Chế đến thăm Bích Khê tặng lại cho ba tôi – nhà thơ Yến Lan. Xem thơ, ba tôi rất phục tài và mến mộ Bích Khê, ông mong có ngày gặp được bạn để tỏ tường. Một chiều thu, ba tôi đang trầm tư trước tờ giấy kẻ ô vuông với những câu thơ đang làm dở. Đột nhiên, một thanh niên xuất hiện với chiếc túi nhỏ trên vai. Tuy chưa xưng danh, nhưng ông nhận ra người lữ khách giang hồ gầy guộc, nước da xanh, thoảng húng hắng ho là tác giả những vần thơ:

Kim, Mộc, Hỏa, Thổ lạy

Trên, dưới, đất, trời chầu

Ông mừng rỡ, đỡ túi trên vai bạn rồi, đưa vào nhà Nghĩa tự chùa Ông – nơi trước đây đã gặp Hàn Mặc Tử và Nguyễn Công Hoan. Bích Khê lúc này trông rất mỏi mệt. Vì vậy ông chỉ ở lại với ba tôi vài ngày rồi cáo lỗi vào Nha Trang để tìm thầy chữa bệnh. Biết bạn đang mang bệnh hiểm nghèo (lúc đó bệnh lao là một trong ba loại bệnh khó chữa), ba tôi nghĩ chắc bạn cần giúp đỡ, nên sau khi tiễn bạn ra ga xe lửa, ông sắp xếp công việc ở chùa rồi vào Nha Trang để gặp bác Quách Tấn, bàn cách giúp Bích Khê. Trên tạp chí Kiến Thức Ngày Nay số 206/ 20.4.1996, bài viết: “Tiếng gọi đò trên Bến My Lăng” do Tô Đình Tuân thực hiện, có đoạn sẻ chia của ba tôi:

“Tôi quen Bích Khê khi anh lâm bệnh nặng. Lúc đó tôi dạy học cho trẻ em hàng xóm kiếm sống. Tôi thương Bích Khê và phục tài anh lắm. Tôi bàn với Quách Tấn đưa Bích Khê vào Nha Trang tìm cách nuôi nhau. Chúng tôi góp tiền thuê một nhà nhỏ ở phường Củi cho Bích Khê. Ở Nha Trang được một thời gian ngắn, Bích Khê bỏ ra đi, chúng tôi chia nhau tìm, nhưng không thấy. Sau đó, chính Nguyễn Đình đã vô tình gặp lại Khê. Bọn tôi, Quách Tấn, Chế Lan Viên, Nguyễn Đình lại bàn đưa Bích Khê ra Huế chữa trị, an dưỡng. Về kinh tế tùy theo hoàn cảnh từng người giúp Bích Khê. Tôi chưa vướng bận vợ con, mỗi tháng góp 30đ, Chế Lan Viên phải nuôi cha mẹ già và hai chị, góp 10đ, Nguyễn Đình 20đ, Quách Tấn có vợ, con đông, góp 20đ. Chị Tấn đảm nhận việc thu rồi  gửi ra tận viện Pas- ki-ê cho Bích Khê.”

Một thời gian sau, tôi nhận được phong thư viết bằng bút chì. Ngoài bì thư đề:

Kính gửi : Ông Yến Lan

Yến Lan!

Mình rất cảm ơn cậu và các bạn đã chăm lo cho mình. Bây giờ mình không còn chịu đựng được nữa, mình đành vĩnh biệt cuộc sống, vĩnh biệt bạn bè!
Ký tên

Bích Khê”

Sở dĩ tôi trích bài báo này để minh chứng bài viết của tôi là có cơ sở “nói có sách, mách có chứng,” vì trong hồi ký của bác Tấn không có từ nào nói về điều này. Mà đây là vấn đề rất nhạy cảm. Gia đình ông khá giả, bà con đông hà cớ gì các bạn văn của xứ Nẫu lại phải chăm lo, đóng góp để nuôi Bích Khê như đã kể trên. Ba tôi là người trọng danh dự, không nhận những gì không phài mình làm ra hoặc chưa làm mà kể công Và tôi tin ở cha mình đã làm như lời ông tâm sự.

(Nguồn:Bích Khê 100 năm)

Đăng bởi: Ngô Minh | 20.01.2017

Sài Gòn – Hoàng Sa, ngày 19/1

Sài Gòn – Hoàng Sa, ngày 19/1

Hoàng Dũng

Đang ngồi trò chuyện thân mật trên chiếc ghế đá trước hiên nhà với một cậu thanh niên mặt thường phục, trẻ măng, khuôn mặt đẹp trai, có hơi bầu bĩnh nữa – chung quanh còn có ba cậu khác, cũng mặc thường phục – anh Lê Công Giàu bật dậy, tươi tỉnh đón cái nón bảo hiểm tôi đưa, nói với tôi: “Giới thiệu với anh đây là các cháu công an huyện Bình Chánh đang làm nhiệm vụ”. Tôi vừa rùn vai giữ cho chiếc xe máy thăng bằng trong khi anh Giàu leo lên, vừa đùa: “Tụi mình đi biểu tình đây. Khi tụi mình hô “Đả đảo Trung Quốc xâm lược!”, các cháu phải hô theo đấy nhé!”.

Đi theo sát là hai cậu an ninh, tôi len lỏi qua hàng rào bằng tôn che chắn công trình Metro, hơi ngơ ngác tìm lối rẽ đến tượng Trần Hưng Đạo ở bến Bạch Đằng. Một cậu công an vọt lên nói: “Hướng này, chú”. Quả nhiên, Tượng Đức Thánh Trần sừng sững kia rồi.

Còn 20 phút nữa là đến 9g – giờ hẹn. Quảng trường vắng ngắt anh em, chỉ lố nhố sắc phục công an và tụm năm tụm ba những người thường phục, mà chỉ cần liếc qua cũng thừa biết là nhân viên an ninh.

Anh Lê Công Giàu không rời điện thoại, chốc chốc báo: “Huỳnh Tấn Mẫm bị chặn rồi!”, “Cả anh Tương Lai nữa!”, “Đến lượt Hạ Đình Nguyên”… Tôi đưa mắt: Nhà giáo Trần Minh Quốc đây rồi, nhà văn An Bình Minh kia, nhưng Tô Lê Sơn đâu? Kha Lương Ngãi? Sương Quỳnh? Phan Đắc Lữ? Phạm Đình Trọng? Huỳnh Ngọc Chênh?… Và Lê Phú Khải, một giờ trước còn điện nói đang một mình cô đơn trước tượng đài, giục tôi nhanh nhanh đến cho có bầu có bạn. Bao nhiêu anh chị em thân quen chưa thấy mặt. Lòng tê tái. Cả quảng trường mênh mông, mà chỉ có bốn năm anh “phe ta”.

imageNhưng chỉ trước 9g vài phút, hàng chục anh chị em từ đâu xuất hiện. Trần Bang đeo khẩu trang che kín mặt. Và ngay sau Trần Bang là chị Nguyễn Thị Kim Chi, diễn viên điện ảnh, với nụ cười quen thuộc. Diễn viên Ánh Hồng nữa, dáng nhanh nhẹn thế. Kia, nhà nghiên cứu Đinh Kim Phúc, nhà thơ Hoàng Hưng và cả nhà báo Lê Phú Khải.

Đồng loạt, các khẩu hiệu bung ra: “Anh hùng tử, khí hùng bất tử – Hoàng Sa – 19.1.1974”, “Khắc ghi ơn các anh hùng chiến sĩ đã bỏ mình để bảo vệ biển đảo Tổ quốc Việt Nam”, “Tưởng niệm 74 anh hùng tử sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc”, “Tổ quốc ghi ơn các tử sĩ”. Tôi đi ra phía trước tìm góc thích hợp để chụp ảnh, thấy một người mặc thường phục hơi chải chuốt, không cần giữ ý, đọc rất to các khẩu hiệu vào điện thoại, có lẽ cho thượng cấp nghe để nắm tình hình và chỉ đạo. Nhìn quanh, thấy an ninh rất đông nhưng chỉ lặng lẽ quan sát, có người quay phim hay chụp ảnh.

Anh Trần Bang sang sảng nói cho đồng bào nghe ý nghĩa của cuộc tưởng niệm và giới thiệu anh Lê Công Giàu phát biểu. Giọng của người cựu tù từng vào sinh ra tử Lê Công Giàu yếu và nhỏ nhưng vẫn rót vào tai người nghe vì giây phút này ai cũng lắng lòng. Mỗi người nhành hoa, một nén nhang, tưởng nhớ đến những anh hùng vị quốc vong thân.

Tôi đứng cạnh một bà cụ, áo quần nâu sồng, tay nải kiểu người nhà chùa, khuôn mặt như mếu máo, răng đã rụng một chiếc. Hỏi thì cụ cho biết cụ là dân oan, mất nhà mất cửa, được chùa Liên Trì ở quận 2 cho ở, nay đến lượt chùa Liên Trì bị triệt hạ, bơ vơ một lần nữa. Và cụ chỉ chị này, chị kia, chị kia nữa, đều là dân oan, nghe hôm nay có tưởng niệm liệt sĩ bỏ mình vì bảo vệ biển đảo, liền kéo nhau đến để thắp một nén hương cầu các anh phù hộ cho đất nước, cho người dân.

Gần một giờ sau, chúng tôi giải tán. Ở chỗ gửi xe máy, lại gặp hai cậu an ninh huyện Bình Chánh. Tôi vui vẻ nói: “Tụi mình đi cà phê đây! Các cháu có đi theo không?”. Một cháu đùa: “Chú và bác có mời không?”. Tôi trả lời ngay: “Mời chứ!”. Anh Lê Công Giàu hơi nháy mắt: “Không mời đâu. Chúng tôi đi làm việc công mà!”. Tôi cười to: “Thì các cháu đây cũng làm việc công đấy chứ! Nhưng hai “việc công” khác nhau!”.

Chở anh Lê Công Giàu đi vòng qua tượng Trần Hưng Đạo một lần nữa. Một hình ảnh đầy xúc động: Trên quảng trường vắng ngắt, hoa và hương dưới chân tượng vẫn còn đó, trong nắng trưa chói lóa, một cô gái áo trắng quần xanh giản dị, đang một mình chắp tay thành kính vái các anh hùng liệt sĩ!

Ngồi quán cà phê The Coffee Bean & Tea Leaf trước nhà thờ Đức Bà, nhìn qua bên kia vẫn thấy hai cậu an ninh cần mẫn đứng canh. Điện thoại reo, anh Lê Công Giàu nghe máy, trao đổi gì đó, rồi kể: “Cô bí thư chi bộ điện hỏi chú đang ở đâu. Mình trả lời đang cà phê với bạn thì cô nói chú xin nghỉ sinh hoạt đảng vì sức khỏe yếu, sao lại đủ sức khỏe đi biểu tình. Lại nói chú phải về ngay!”. Anh Lê Công Giàu thuật lại, vẻ bình thản. Hạng cháu chắt như cô mà dám nói như ra lệnh cho Lê Công Giàu – tôi nghĩ. Ví thử không phải là cô bí thư chi bộ, mà là bí thư thành phố Đinh La Thăng, thì ăn nói như thế liệu có “ép phê” gì đối với Lê Công Giàu hay không?

“Thôi ta về, anh”. Tôi nói với anh Giàu. Không phải thương cô bí thư đang ngồi chờ ở nhà anh, mà chính ra, là thương hai cậu an ninh vất vả đang đi theo như hình với bóng. Trưa rồi, hai cậu cũng cần về nhà nghỉ. Mà mình có về thì các cậu ấy mới nghỉ được.

H. D.

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

Đăng bởi: Ngô Minh | 20.01.2017

Miên man ké hoa đào


Miên man ké hoa đào

Khi Trời Bắt Đầu Đôi Ba Đợt Nắng Quái Gay Gắt, Khi Cỏ May Cháy Vàng Chân Đê Cũng Là Mùa Ké Hoa Đào Đã Đến…

Không lỡ hẹn bao giờ. Cứ như một giấc mơ, khi ngày hôm qua, bạn đang đi trên đường vắng hoe với vài cành cây xương xương, khỏng khảnh chóc lên bên bờ giậu thì sáng nay đã phô ra những cụm hoa hồng đào đến kiêu sa làm sáng bừng cả con đường, làm níu lòng cả những người đã đi qua một thời nhung nhớ nhất.

Ai mà không đi qua tuổi thơ? Cũng như thế hệ tôi – những đứa trẻ miền Trung lam lũ trên vùng đất bán sơn địa cằn cỗi, chỉ có những trảng cây bụi, không ai không biết đến ké hoa đào. Loài hoa mà sách vở đã ưu ái gọi tên cho nó: Dã miên hoa – nghe như trong cổ tích xa xưa và vắng hoang nào đó.

Với tôi, ké hoa đào không là hoang vắng mà gần gũi và thân thương. Không ồn ã bon chen, chỉ dân dã bờ bụi mà đến mùa là bập bùng thắp lửa. Những nụ hoa hồng chúm chím như hoa đào cứ mặc nhiên bung nở giữa những đám bờ bụi, gai góc như một chứng nhân rõ nhất cho những năm tháng hồn nhiên và trong trẻo.

Ké hoa đào (ảnh: internet)

Tôi nhớ tôi. Nhớ con bé gầy queo, đen nhách thơ thẫn theo đám bạn lăn lê hết dọc bờ mương, mép hồ, trèo tường vào Nhà hát Nhân dân để xem cải lương mỗi khi có đoàn về biểu diễn. Cả sân khấu ngoài trời rộng rênh, giữa đồng cỏ bao la và những bụi ké hoa đào rực rỡ như khiến tôi ngộp thở. Cả thế giới là ở đó, trong những hình ảnh đẹp đẽ và yên bình. Không biết có phải bắt đầu từ những ngày xa xưa đó, tôi bắt đầu mơ về những giấc mơ có cánh sau này là có thể viết được ra những điều mình nghĩ, mình ao ước nhất.

Tôi nhớ tôi. Cái con bé phải cắt đi mái tóc đen nháy của mình chỉ vì những hạt ké hoa đào mà đám bạn vò lên tóc. Hồi đó, tôi khóc, khóc như mình mất đi một giấc mơ, khóc như mình mất đi một tí hi vọng về những đẹp đẽ tinh tế vừa chớm. Và cũng hồi đó, tôi nhớ về những ánh mắt hối lỗi, những cái nhìn đáng thương e dè của đám bạn trai cùng trang lứa.

Để rồi lớn dần lên.

Bây giờ, chúng tôi chọn mùa ké hoa đào để cùng nhau ôn lại những điều xưa cũ. Lại cứ xuýt xoa về cái màu hồng rực rỡ đến kiêu hãnh đó. Lại cứ bần thần khi nhớ về những năm tháng đã qua dẫu rằng bây giờ đang cùng nhau trở lại. Lại cùng cười, cùng khóc, cùng nhau vỗ vai mà ước ao: giá hồi đó mày bắt đền thì đến giờ tao sẽ không mang nợ nhớ mày mỗi mùa ké hoa đào nở!

(Nguồn: Báo Văn nghệ)

Đăng bởi: Ngô Minh | 20.01.2017

Dân chủ & Nồi cơm

Dân chủ & Nồi cơm

  •   ĐOÀN HƯNG QUỐC

Nhà của một người bạn tôi rất tiêu biểu cho những gia đình Mỹ gốc Việt khác: ông ba về hưu nên quan tâm đến chính sách về hưu bổng và sức khỏe cho người lớn tuổi; có anh làm kỹ sư cho hảng quốc phòng thì sợ các chương trình vũ khí tốn kém bị cắt giảm; bạn tôi là kỹ sư cho hãng sản xuất điện thoại cầm tay nên chống hàng rào mậu dịch Mỹ-Trung; em gái bác sĩ nên chương trình Obamacare ảnh hưởng trực tiếp đến nghề nghiệp của cô.

Trong xã hội mỗi người phải tự bảo vệ nồi cơm, bởi vì trừ cha mẹ hy sinh cho con cái thì không có nhà nước hay ai khác lo cho mình và gia đình. Hiến Pháp Hoa Kỳ khởi đầu bằng câu văn “…mỗi cá nhân đều có quyền mưu cầu hạnh phúc…” nên vai trò của chính quyền là tạo môi trường thuận lợi đồng đều cho mọi người có cơ hội ngang nhau tìm miếng ăn.

Nhưng có ăn chưa đủ mà phải dành phần ngon – người Mỹ gọi là “bigger piece of the pie”. Xã hội chia ra nhiều phe phái và các khối lợi ích tranh giành quyền lợi lẫn nhau. Tôn giáo dạy con người nhường nhịn vị tha còn vai trò của nhà nước nhằm ngăn ngừa con người không vì giành giựt miếng ăn mà chém giết lẫn nhau. Dân chủ là môi trường để các khối lợi ích tranh giành quyền lợi trong tương nhượng thay vì tước đoạt miếng ăn bằng bạo lực, bởi vì người Mỹ tin rằng vừa cạnh tranh vừa hợp tác sẽ đẩy mạnh sức sáng tạo khiến mâm cổ ngày càng to ra (the pie grows bigger), xã hội thêm phồn thịnh và mọi người nhờ vào đó hưởng phần ngon hơn.

Nhưng thực tế không xảy ra hoàn toàn như vậy. Trường hợp thứ nhất khi những khối lợi ích đều muốn hưởng phần nhiều như người già đòi thêm quyền lợi hưu trí còn giới quân đội muốn tăng chi phí quốc phòng trong khi nhà nước không đủ tiền chi trả cả hai. Hai phe thay vì tương nhượng cắt bớt phần của mình cho phù hợp với ngân quỹ thì ngược lại vận động nhà nước… mượn thêm tiền để làm vui lòng cả hai bên. Nợ nần chồng chất thì đến đời con cháu lo vì khi đó mình đã qua đời còn bây giờ tụi nó chưa đủ tuổi đi bầu nên không có tiếng nói – người Mỹ gọi đây là kick the can down the road.

Trường hợp thứ nhì khi nhiều khối lợi ích tập trung vào hai nhóm lớn, tức là hai đảng phái chính trị với số phiếu ngang ngửa. Thay vì điều đình nhượng bộ thì hai đảng lại tranh giành phủ quyết lẫn nhau theo kiểu phe này không được theo ý mình thì chống phá ngăn cản không cho bên kia làm việc, lâu ngày khiến chính quyền bế tắc. Dân chúng phẩn nộ thấy nhà nước tê liệt nên dồn phiếu vào một gương mặt mới táo bạo, đột phá hứa hẹn đủ thứ là trường hợp chọn ông Donald Trump năm 2016.

Trường hợp thứ ba khi mâm cơm ngày càng lớn nhưng phần ngon chia không đều. GDP Mỹ và thế giới tăng nhanh trong giai đoạn toàn cầu hóa nhưng khoảng cách giàu nghèo ngày càng xa, một phần vì luật pháp bị dàn dựng có lợi cho phe nhà giàu nhưng mặt khác vì một thành phần dân chúng không bắt kịp với nhịp độ thương mại toàn cầu tăng vọt. Một thí dụ ở Hoa Kỳ khi người Mỹ vùng nội địa mất công ăn việc làm do cạnh tranh với giá lao động rẻ mạt từ Á Đông, trong khi dân chúng ở hai bờ biển Đông-Tây ngày thêm giàu có nhờ vào nhịp độ mua bán với Á-Âu. Trong xí nghiệp thì công nhân nào không thích ứng với các thay đổi sẽ bị chủ đuổi, nhưng một quốc gia không thể nào “sa thải” người dân nào cả mà phải trợ cấp hay giúp đỡ cho gia đình họ trải qua giai đoạn khó khăn. Tuy vậy những người bị thiệt thòi vẫn phẩn nộ và thể hiện sự tức giận của họ bằng lá phiếu chống đối.

Việc tranh giành quyền lợi không có gì hay ho nên Winston Churchill từng nhận xét “Dân chủ là một thể chế rất tồi tệ, chỉ có điều là các mô hình nhà nước khác đều đã được thử nhiều lần trước đó.” Dân chủ cho phép mọi người tự bảo vệ nồi cơm vì tin vào nhà nước hay ai khác lo cho mình thì sẽ có ngày đói.

( Nguồn: VHNA)

Chuyên gia Pháp : Trung Quốc rõ ràng đang quân sự hóa Biển Đông

mediaCác máy bay chiến đấu J-15 trên hàng không mẫu hạm Liêu Ninh tham gia tập trận tại Biển Đông ngày 02/01/2017.

Theo chuyên gia Jean-Pierre Cabestan, trưởng bộ môn khoa học chính trị của trường đại học Báptít Hồng Kông, Bắc Kinh rõ ràng đang quân sự hóa các đảo nhân tạo trên Biển Đông. Trên thực tế đã có sự thay đổi nguyên trạng về quân sự và chiến lược tại vùng biển quan trọng này. Trung Quốc diễu võ giương oai nhằm đe dọa các nước, lấn dần từng chút một để tránh nguy cơ đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ.

Báo chí Trung Quốc hôm 13/01/2017 đã đả kích ông Rex Tillerson, ngoại trưởng do tổng thống tân cử Mỹ Donald Trump bổ nhiệm, vì ông đưa ra ý kiến nên cấm Bắc Kinh đến các đảo đang kiểm soát tại Biển Đông. Hoàn Cầu Thời Báo cho rằng ý tưởng này là « kỳ quặc », trừ phi muốn xảy ra « một cuộc chiến tranh quy mô » giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. China Daily dọa nạt « một cuộc đối đầu hủy diệt » nếu chính quyền Trump, sẽ nắm quyền từ ngày 20/1, sử dụng đến biện pháp này.

Trước đó một hôm, ông Rex Tillerson trong cuộc điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ tuyên bố : « Chúng ta phải gởi một dấu hiệu rõ ràng đến Trung Quốc, cho họ biết rằng phải ngưng việc xây dựng trên các đảo (tại Biển Đông), và họ không còn được phép đi vào những đảo này ».

Loạt đại pháo được báo chí nhà nước Trung Quốc dồn dập nã vào ý đồ phong tỏa mang tính vô tiền khoáng hậu của ông Tillerson, chứng tỏ mức độ căng thẳng trong tranh chấp lãnh thổ hiện nay tại Biển Đông. Nhật báo Le Monde đã phỏng vấn nhà Trung Quốc học Jean-Pierre Cabestan, trưởng bộ môn khoa học chính trị của trường đại học Báptít Hồng Kông, tác giả cuốn « Chính sách quốc tế của Trung Quốc, giữa hội nhập và ý hướng đại cường ».

Trung Quốc liên tục biểu dương sức mạnh : chiếc hàng không mẫu hạm Liêu Ninh của họ hồi Noel lần đầu tiên đã đi qua eo biển Miyako ở ngoài khơi Okinawa để tiến ra Thái Bình Dương. Sau đó các máy bay ném bom nhiều lần bay lượn phía trên các eo biển trong khu vực, vòng quanh Đài Loan, dù trên không phận quốc tế. Các hành động ngày càng lặp đi lặp lại trên Biển Đông như thế nói lên điều gì ?

Các vụ xuất kích này là những hành động khoa trương, nằm trong ý đồ tạo ra một sự cân bằng lực lượng mới. Đó là một cách để trưng ra nhiều khía cạnh của sức mạnh quân sự Trung Quốc. Hàng không mẫu hạm vừa là đặc trưng vừa là biểu tượng của quyền năng. Hiện nay, Trung Quốc chỉ có mỗi một chiếc, cũng như Pháp có chiếc Charles De Gaulle : tàu sân bay có nhiều chức năng, được triển khai để mang đến một thông điệp vừa chiến lược vừa ngoại giao. Trung Quốc đã tiến được từng bước với chiếc Liêu Ninh : ban đầu họ tập dượt cách hoạt động tại Biển Hoa Đông, rồi đến Thái Bình Dương, sau đó đến địa điểm nhạy cảm là Biển Đông.

Không quân Trung Quốc cũng chứng tỏ khả năng bảo đảm được việc tiếp liệu trên không cho các phi cơ tiêm kích và oanh tạc cơ. Tuần duyên Trung Quốc nay được trang bị rất tốt. Trong quá khứ, chúng ta từng thấy dân quân biển can thiệp trong những vụ va chạm. Để xây dựng các đảo nhân tạo trên Biển Đông, Bắc Kinh đã huy động đủ loại đơn vị để nạo vét và cải tạo.

Đối với Trung Quốc, tầm quan trọng của việc biểu dương lực lượng là làm gia tăng rủi ro trong thời bình cho hải quân các nước khác tại Biển Đông, làm cho họ hiểu rằng can dự vào sẽ nguy hiểm, ngay cả việc đi qua vô hại. Chính trong logic này mà Bắc Kinh hồi tháng 12/2016 đã đoạt lấy một tàu ngầm tự hành phục vụ công tác giám sát của Đệ thất Hạm đội Hoa Kỳ.

Phía sau tất cả những điều đó, là ý định bảo vệ căn cứ tàu ngầm Tam Á (Sanya) trên đảo Hải Nam, bảo đảm cho các tàu ngầm nguyên tử phóng hỏa tiễn có thể được triển khai ở Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương mà không bị phát hiện. Bị kẹt giữa những chuỗi đảo, nhất là những đảo gần nhất đang do các đồng minh của Mỹ là Nhật Bản, Đài Loan, Philippines kiểm soát, vấn đề địa lý là tối quan trọng cho Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, việc xích lại gần tổng thống Philippines, Rodrigo Duterte là cần thiết.

Tiếp đến, tất cả những động thái trên không phải là quyết định ngẫu nhiên, mà là phản ứng trước cuộc điện đàm giữa ông Donald Trump và tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn, cũng như tuyên bố của tổng thống tân cử Mỹ về chính sách « một nước Trung Hoa ». Trong những tháng tới, có lẽ Trung Quốc sẽ gây thêm áp lực quân sự lên Đài Loan.

Liệu có nguy cơ thực sự về các vụ va chạm hay xung đột ?

Có các rủi ro do tính toán sai lầm. Nhưng tôi nghĩ rằng Bắc Kinh bằng mọi giá cố tránh mọi sự cố dẫn đến xung đột vũ trang với Hoa Kỳ. Vụ cưỡng đoạt chiếc tàu ngầm tự hành là một tín hiệu cho tân chính phủ Mỹ. Cũng có các nguy cơ đối với Nhật Bản, cho dù Trung Quốc hành động một cách thận trọng, bối cảnh hiện nay có thể dẫn đến một sự cải thiện quan hệ nho nhỏ.

Hoa Kỳ và Trung Quốc cáo buộc lẫn nhau là quân sự hóa Biển Đông. Sự thể ra sao ?

Bắc Kinh hiển nhiên đang lao vào việc quân sự hóa các đảo nhân tạo trên Biển Đông. Họ nói rằng các thiết trí quân sự trên đó là khiêm tốn, mang tính phòng vệ – điều này thật khó tin, còn việc quân sự hóa thì không thể chối cãi. Hơn nữa, chúng ta sẽ chứng kiến cảnh các phi cơ và chiến hạm Trung Quốc cấp tập qua lại Biển Đông, thông qua các eo biển Đài Loan (giữa Trung Quốc với Đài Loan) và Ba Sĩ (giữa Đài Loan với Philippines). Tại Biển Hoa Đông, Bắc Kinh đã bảo Tokyo là cần phải làm quen với việc máy bay và tàu thuyền Trung Quốc thường xuyên đi qua.

Việc Trung Quốc tăng cường sức mạnh quân sự gây ra nhiều hậu quả khác nhau. Tại Đài Loan, bà Thái Anh Văn đã đưa ra chương trình đóng các tàu ngầm. Nhật Bản cải thiện các thiết bị nghe lén và giám sát trên đảo Ishigaki và Yonaguni, nằm cách Đài Loan 50 hải lý. Tokyo cũng tăng ngân sách quốc phòng, nhưng việc gia tăng này có giới hạn. Ngược lại, ngân sách dành cho lực lượng tuần duyên Nhật – vốn không trực thuộc quốc phòng – được tăng lên rất nhiều, đó là một lực lượng trang bị hùng hậu và hiệu quả. Giữa Đài Bắc và Tokyo, người ta quan sát thấy các dấu hiệu của một sự hội tụ lợi ích chiến lược. Người Nhật nay đã tiến hành đối thoại an ninh công khai hơn với Đài Loan, và mới đây đã đổi tên cơ quan đại diện tại Đài Bắc.

Trước sự leo thang của Trung Quốc tại Biển Đông, các nước khác phản ứng như thế nào ?

Về mặt ngoại giao, Trung Quốc đã thành công trong việc làm cho Việt Nam, vốn rất lệ thuộc vào người láng giềng phương Bắc về kinh tế, phải yên lặng. Manila thì đã thành đồ chơi trong túi Bắc Kinh – ngư dân Philippines được cho phép quay lại bãi cạn Scarborough, sau phán quyết của Tòa Trọng tài La Haye, và sự hòa giải với ông Duterte. Trung Quốc xích gần lại với Malaysia, cho dù hành động này mang tính cơ hội vì một phần nhờ thủ tướng Najib Razak bị rắc rối với tư pháp Mỹ. Dù vậy họ vẫn gặp trục trặc với Singapore, vốn rất kiên quyết dựa vào nguyên tắc trọng tài. Bắc Kinh trả đũa bằng cách tịch thu các xe bọc thép của Singapore quá cảnh ở Hồng Kông.

Nhìn chung, các quốc gia ven Biển Đông vô cùng thận trọng. Họ không có chọn lựa nào khác ngoài việc chấp nhận một sự hiện diện rộng khắp của Trung Quốc. Bắc Kinh tự xây lên các đảo riêng và không sáp nhập các lãnh thổ do các nước khác trấn đóng, trừ bãi cạn Scarborough năm 2012. Thế nhưng họ lại ký thỏa thuận với Philippines về quyền đánh cá. Đó là một động thái chính trị của Bắc Kinh, nhưng không đặt lại vấn đề yêu sách chủ quyền, vốn bất di bất dịch, bất chấp phán quyết trọng tài. Trung Quốc đang trong thế mạnh khi nói rằng không có việc thay đổi nguyên trạng. Sau năm 2012, thực tế không có thay đổi nguyên trạng về lãnh thổ tại Biển Đông, nhưng có sự thay đổi nguyên trạng về quân sự và chiến lược.

Còn người Mỹ thì sao ?

Họ thực sự bối rối. Trung Quốc đã tiến bước một cách hết sức cẩn trọng, chú ý không quân sự hóa trực tiếp các tranh chấp, tránh xâm phạm trực tiếp quyền của các nước láng giềng. Mỹ rất khó ngăn cản các động thái tằm ăn dâu này. Hoa Kỳ có thể tăng cường các hoạt động bảo vệ tự do hàng hải, kể cả khu vực gần các đảo nhân tạo, vốn không được luật pháp quốc tế coi là đảo. Nhưng sự việc dừng lại ở đó. Bắc Kinh để yên cho các hoạt động này, và dù sao đi nữa họ không thể phiêu lưu qua việc đánh lén người Mỹ.

Cảnh sát chặn, bắt người biểu tình chống TQ tại Hà Nội

BBC

Cảnh sát hôm thứ Năm đã chặn cuộc biểu tình phản đối Trung Quốc, chỉ vài phút sau khi có buổi tưởng niệm vụ hải chiến Hoàng Sa giữa quân Trung Quốc và lính Việt Nam Cộng hòa hồi hơn 40 năm về trước.

Cuộc biểu tình tại Hà Nội khởi đầu bằng một lễ kỷ niệm ôn hòa nhằm tưởng nhớ hơn 70 binh sỹ Việt Nam Cộng hòa đã ngã xuống trong cuộc đối đầu hồi 19/1/1974, là sự kiện qua đó Trung Quốc chiếm trọn quần đảo Hoàng Sa.

Kể từ đó, Trung Quốc đã thiết lập quyền kiểm soát trên thực tế toàn bộ quần đảo Hoàng Sa.

Có khoảng 100 người tụ tập tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm, trung tâm Hà Nội. Tin tức nói cảnh sát đã lôi khoảng 20 người biểu tình lên xe buýt sau khi họ phớt lờ yêu cầu giải tán và bắt đầu tuần hành với các biểu ngữ, hô vang nhiều khẩu hiệu.

Các phóng viên có mặt được yêu cầu rời khỏi hiện trường và tắt máy quay, theo AFP.

Truyền thông trong nước không đưa tin về vụ việc, trong lúc chính quyền và cảnh sát từ chối bình luận, hãng tin Reuters nói.

AFP PHOTO / HOANG DINH NAMHOANG DINH NAM/AFP/Getty ImagesBản quyền hình ảnhAFP PHOTO / HOANG DINH NAMHOANG DINH NAM/AFP/GETTY
Người biểu tình tụ tập tại trung tâm Hà Nội hôm 19/1 để kỷ niệm 43 năm trận hải chiến Hoàng Sa

Lần căng thẳng nhất giữa hai quốc gia gần đây là hồi 2014, khi Trung Quốc hạ đặt giàn khoan tại vùng biển có tranh chấp, dẫn đến hàng loạt các cuộc biểu tình phản đối của người dân Việt Nam

Quan hệ giữa hai bên kể từ đó đã được cải thiện, tuy mỗi bên vẫn âm thầm tăng cường khả năng quân sự.

Hồi tuần trước, trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, hai nước đã cam kết sẽ kiểm soát bất đồng trên biển, bảo vệ hòa bình và ổn định ở Biển Đông.

Việt Nam và Trung Quốc có tranh chấp từ lâu nay tại Biển Đông, nơi mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền với hầu hết diện tích.

Ngoài ra, còn có bốn quốc gia khác, gồm Philippines, Malaysia, Brunei và Đài Loan, cũng tuyên bố chủ quyền tại vùng biển có tuyến hải hành quan trọng, với lượng hàng hóa trị giá chừng 5 nghìn tỷ đô la được vận chuyển qua lại mỗi năm.

Chủ đề Biển Đông trở thành điểm nóng toàn cầu hồi tuần trước, khi ứng viên được đề cử vào vị trí Ngoại trưởng Hoa Kỳ, Rex Tillerson nói trước Quốc hội Hoa Kỳ rằng Trung Quốc cần phải bị chặn, không cho tiếp cận các đảo nhân tạo mà Bắc Kinh đã bồi đắp ở vùng biển có tranh chấp.

AFP PHOTO / HOANG DINH NAMHOANG DINH NAM/AFP/Getty ImagesBản quyền hình ảnhAFP PHOTO / HOANG DINH NAMHOANG DINH NAM/AFP/GETTY

Chủ đề liên quan

20170118_105800

 NHÀ VĂN TRẦN HUYỀN SÂM ĐƯỢC QUỸ PHÙNG QUÁN TẶNG THƯỞNG TÁC PHẨM XUẤT SẮC 2016

nu-quyenNgày 18/1/2017 (tức ngày 21 tháng Chạp Bính Thân, ngày giỗ nhà văn Phùng Quán), tại Lặng mộ Phùng Quán, Quỹ Phùng Quán đã tổ chức Lê trao tặng thưởng tác phẩm văn học xuất sắc tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2016 cho nhà văn-tiến sĩ  Trần Huyền Sâm ( giảng viên Trường ĐH Sư phạm Huế) với tác phẩm” NỮ QUYỀN LUÂN Ở PHÁP VÀ TIỂU THUYẾT NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI”. Bằng tặng thưởng ghi :” ĐÂY LÀ TÁC PHẨM TRÍ TUỆ, HẤP DẪN VÀ CÓ ÍCH”

TGrong không khí thiêng liêng ngày giỗ Phùng Quán, Nhà văn Tô Nhuận Vỹ đại diện Quỹ Phùng Quán đã trao bằng chứng nhận tặng thưởng cho nhà văn Trần Huyền Sâm, nhà thơ Mai Văn Hoan, Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Vn tại Huế đã tặng hoa cho nhà văn Trần Huyên Sâm. Được biết tác phẩm” Nữ quyền luận…” của Trần Huyền Sâm cũng đã được giải thưởng của Hội nhà văn VIỆT NAM năm 2016, giải thưởng của LIÊN HIỆP các Hội VHNT Thừa Thiên Huế . QTXM xin chúc mừng nhà văn Trần Huyền Sâm!

Sau đây mời bạn đọc đọc bài biết của Ngô Minh về tác phẩm xuất sắc này của Trần Huyền Sâm : (Đọc tiếp…)

Đọc “Đạo quân Trung Quốc thầm lặng”, ngẫm về nghề viết phóng sự

Vĩnh Quyền

imageTôi là kẻ kiệm lời khen. Thế nhưng, suốt gần hai tháng đọc đối chiếu Anh Việt bản dịch trường thiên phóng sự China’s Silent Army (Đạo quân Trung Quốc thầm lặng)(*) trước khi xuất bản theo yêu cầu của NXB Hội Nhà văn khu vực phía Nam, trong đầu tôi thường xuyên bật lên câu tán thưởng ‘kỳ vỹ, kỳ vỹ… ’. Nôm na là lớn lao-mới mẻ-thú vị làm sao! Tôi cũng đã ngợi khen dịch giả – tiến sĩ Nguyễn Đình Huỳnh – ‘có mắt xanh’ lẩy ra một cuốn độc đáo giữa biển sách viết về Trung Quốc thời không còn giấu mình. Nhân dịp China’s Silent Army tái bản vào đầu năm 2017 tôi chia sẻ cùng bạn đọc Văn Việt những suy nghiệm về nghề viết phóng sự nhặt được từ tác phẩm báo chí bậc thầy này.

Phẩm chất và tư cách nhà báo

Tác giả China’s Silent Army là hai nhà báo người Tây Ban Nha chuyên về Trung Quốc và khu vực châu Á-Thái Bình Dương: Juan Pablo Cardenal và Heriberto Araújo. Năm 2003 Juan Pablo Cardenal thường trú tại Thượng Hải cho báo El Mundo, sau đó tại Singapore rồi Bắc Kinh cho báo El Economista. Heriberto Araújo thường trú tại Bắc Kinh từ năm 2007 cho AFP trang tiếng Tây Ban Nha. Sau khi xuất bản China’s Silent Army, Juan tác nghiệp ở Hồng Kông còn Heriberto trở thành phóng viên tự do cho các báo tiếng Pháp và Tây Ban Nha.

Juan và Heriberto có điểm chung về lý tưởng nghề nghiệp. Thường trú tại Bắc Kinh, trái tim và đầu não của Trung Quốc, hàng ngày họ được tiếp xúc khối lượng lớn thông tin về đất nước đang trỗi dậy thành gã khổng lồ châu Á, chứng kiến sức chuyển động âm thầm đồng thời mãnh liệt của thời kỳ đầu vươn mình khai cuộc chinh phục thế giới bằng cách riêng của Trung Quốc. Và cả hai thấy không thỏa đáng với công việc ở văn phòng thường trú: “Trong khi đó, ngày nào chúng tôi cũng chỉ viết về GDP và các biến số kinh tế vĩ mô khác của Trung Quốc. Không thể chịu đựng nổi điều này khi chúng tôi có thể nhìn thấy lịch sử đang đổi dòng ngay trước mắt mình, ở các giếng dầu Angola, các mỏ sắt Peru và những khu chợ Trung Á ngập hàng Made in China… Hãy trở lại với nghề báo thực sự, một tác phẩm báo chí chỉ có ý nghĩa và giá trị khi được thực hiện tại chỗ. Nói cách khác, chúng tôi phải đi đến tận những nơi nhìn được rõ nhất dấu chân của gã khổng lồ Trung Quốc. Đã đến lúc rời bỏ văn phòng với điều hòa không khí và các phương tiện truyền số liệu kinh tế để đi châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh, tự mình nhìn thấy, va chạm và nếm trải cách thức Trung Quốc trở thành một thế lực toàn cầu”.

Quan trọng hơn, Juan và Heriberto quyết định nghỉ việc tại nơi họ đang làm việc: báo El Economista và hãng tin AFP. Họ cũng quyết định không tìm nhà tài trợ mà dùng tiền tích lũy “đầu tư” vào hai năm di chuyển khắp thế giới và viết China’s Silent Army. Ứng xử nghề nghiệp này thường làm nóng các cuộc họp báo sau đó. Juan ngắn gọn giải thích, “chúng tôi cần độc lập tài chính để thiên điều tra được độc lập”.

image

Juan Pablo Cardenal (phải) và Heriberto Araújo (trái) – Ảnh TL

Bức tranh toàn cầu về khát vọng toàn cầu hóa

Juan và Heriberto cũng chia sẻ tâm trạng háo hức trước “đề tài thế kỷ” đầy thách thức. Vào thời điểm đó, tháng 12. 2009, Công ty phân tích truyền thông Mỹ Global Language Monitor công bố “trỗi dậy của Trung Quốc” là câu chuyện được theo dõi nhiều nhất trên báo chí, đài phát thanh, truyền hình và internet, thậm chí hơn cả sự kiện 9/11 hay ứng cử viên tổng thống da đen Obama thắng cuộc đua vào Nhà Trắng. Heriberto cho biết “đối với nghề báo không gì hạnh phúc hơn được theo đuổi câu chuyện liên quan đến an ninh toàn cầu dẫu biết rất nhiều thách thức và rào cản chờ đợi phía trước”.

Thách thức đầu tiên là việc xử lý thông tin khi hai nhà báo Tây Ban Nha đứng trước thực tế: không chân trời góc biển nào trên hành tinh này chưa có dấu chân Trung Quốc. Để lên một kế hoạch tác nghiệp hợp lý và hiệu quả như đi đến những đâu, manh mối nào tiếp cận nguồn tin, phỏng vấn những ai… họ phải làm việc bất kể ngày đêm, tham khảo hàng trăm ý kiến các chuyên gia.

Cuối cùng Juan và Heriberto đã lên đường với tiền túi của họ và với triết lý bất biến của nghề báo: “tận mắt chứng kiến điều đang xảy ra, tránh bẫy giai thoại, bày tỏ ý kiến với các diễn viên chính của vở kịch, và sử dụng kinh nghiệm nhiều năm làm báo ở Trung Quốc để giải thích hiện thực mới mẻ của thế giới”. Họ đã bay 80 chuyến qua 235.000 km. Đã vượt qua 11 biên giới đường bộ. Đã thực hiện hơn 500 cuộc phỏng vấn. Và đã dự đoán gần như chính xác: thường xuyên đối mặt thái độ ngờ vực, né tránh hoặc từ chối thẳng thừng yêu cầu cung cấp thông tin, trả lời phỏng vấn của các công ty Trung Quốc. Cũng không ít lần họ mạo hiểm sinh mạng trên những cung đường nguy hiểm bậc nhất thế giới ở Himalaya, Vân Nam hay nơi góc tối xã hội đen ở Congo hoặc chịu đựng kiểu ứng xử côn đồ tại các công trình xây dựng xa xôi…

Juan và Heriberto đã từ Bắc Kinh đi tàu lửa ngược lên phương Bắc, vào những cánh rừng Siberia để chứng kiến sức tàn phá môi trường của nhu cầu khai thác gỗ. Họ phỏng vấn Lebedev Vladimir Bojarnichov, chuyên gia môi trường tại Viện Địa lý Thái Bình Dương, người cho rằng “Trung Quốc và Nga cùng phải chịu trách nhiệm 50-50 cho những gì đang xảy ra trong các khu rừng Siberia”. Họ đi về phía nam, khảo sát cái chết của những mỏ ngọc bích và những cánh rừng gỗ quý của Myanmar. Lên thuyền xuôi dòng Mê Kông xuống Lào, Thái, Việt Nam để thấu hiểu hệ thống đập thủy điện Trung Quốc tác động thế nào đến môi trường khu vực. Họ lần lượt đi qua các nước dầu hỏa Turkmenistan, Sudan, Iran, Angola, Venezuela… để mô tả cuộc chinh phục “vàng đen” của Trung Quốc trên thế giới. Đến châu Phi, châu Mỹ Latinh quan sát cách Trung Quốc đầu tư cơ sở hạ tầng đổi tài nguyên giá rẻ. Họ gặp chủ tịch công đoàn Boyd Chibale ở Mozambique, người phản đối các công ty Trung Quốc đối xử phân biệt với lao động địa phương, gặp “Hổ mang chúa” Michael Sata ở Zambia, người tố cáo các công ty Trung Quốc hưởng lợi đầu tư bằng cách tạo điều kiện cho chính quyền địa phương tham nhũng. Và gặp hàng trăm nhân vật khác, từ anh thợ mỏ, viện sĩ đến ngài thủ tướng…

Hoa văn trên khẩu thần công

Là cách tôi nói về chất văn trong thể phóng sự báo chí. Chính là yếu tố khiến tôi không thấy mệt chán khi dõi theo bước chân hai nhà báo điều tra qua 400 trang khổ lớn 15x24cm. Thực ra, hiện có cả ngàn đầu sách cùng các vấn đề mà China’s Silent Army đặt ra, trong đó có những cuốn được giới nghiên cứu về Trung Quốc đánh giá rất cao, “không thể không đọc”. Nhưng tôi thuộc tạng người không đủ kiên nhẫn đọc trích dẫn nội dung văn kiện, lý thuyết kinh tế vĩ mô vi mô, biểu đồ, thống kê, dự báo… Trong khi đó, với China’s Silent Army, ngay câu mưỡu trước mỗi chương, trích từ các phát biểu sinh động, đã “vồ” lấy tôi, mang lại nụ cười dí dỏm. Như: “Không thể nhìn thấy người Trung Quốc… nhưng đâu cũng có.” (Một nhân viên bán hàng người Ai Cập ở Cairo nói về người nhập cư Trung Quốc trong thành phố); “Nếu một người Trung Quốc tham gia một cuộc đua xe đạp như Tour de France, anh ta sẽ về đích sau chót. Bạn biết vì sao không? Vì suốt cả đường đua anh ta chỉ nhìn vào làng mạc và thị trấn chung quanh, tự nghĩ: đâu là đất lành để cắm mốc lập nghiệp?” (Một doanh nhân Trung Quốc ở San Jose, Costa Rica nói về đồng hương)…

Giữa những trang đậm chất điều tra kinh tế, Juan và Heriberto thỉnh thoảng nghiêng ngó chung quanh, ghi lại cảnh quan và cảm xúc trên đường đi, làm cho China’s Silent Army có chất của một bút ký du lịch: Mặt trời vừa ló dạng trên đỉnh dãy Himalaya khi những con đại bàng bắt đầu vũ điệu hàng ngày độc đáo của chúng. Điều này luôn diễn ra vào lúc bình minh, khi ánh sáng vừa bắt đầu ùa vào ngôi làng Ấn Độ McLeod Ganj cạnh thị trấn Dharamsala. Chúng dang rộng đôi cánh và lượn tròn như đang tiến hành một nghi lễ, in bóng lên nền trời trong vắt một màu xanh tinh khiết nhất, như hiện ra từ tranh vẽ của trẻ thơ. Thỉnh thoảng, một con trong đàn hướng về mặt đất và đột ngột buông mình rồi lại bay vút lên rộn ràng, một lần nữa cắt đôi bầu trời trên mái nhà thế giới.

Nhưng theo tôi, China’s Silent Army thấm đẫm chất văn học vì trước hết nó là câu chuyện lớn về con người. Bên cạnh “đạo quân thầm lặng” là các công ty xây dựng, các ngân hàng đầu tư Trung Quốc, Juan và Heriberto quan tâm đến hàng triệu con người Trung Quốc bình thường dấn thân ra “bốn bể năm châu” tìm kiếm sự sống cho bản thân và gia đình, trở thành một “đạo quân thầm lặng” khác, góp phần không nhỏ vào cuộc chuyển động lịch sử của kinh tế Trung Quốc hiện nay.

China’s Silent Army dành một dung lượng đáng kể những câu chuyện về người lao động nghèo Trung Quốc và phẩm chất đặc biệt của họ trên con đường mưu sinh xứ người:

Chiếc taxi màu đen đã cũ đưa Lan Xing đến và sẽ quay lại vào lúc nửa đêm về sáng để đón cô về căn hộ ở cùng bốn người đồng hương. Nếu gặp rắc rối, cô sẽ đưa ra mẩu giấy ghi địa chỉ của cô bằng chữ Ả Rập giấu kỹ trong túi như một báu vật. Mẩu giấy đó là phao cứu sinh duy nhất của cô giữa cảnh huyên náo người Ả Rập xung quanh và thế giới quen thuộc của cô, giữa thực tại phô bày trước mắt và thực tại trong tâm trí cô. Với mái tóc dài để trần và đôi mắt hình quả hạnh, Lan hiện rõ là một người nước ngoài ở cái góc phố xưa cũ rộn ràng của Cairo cổ kính. Hành trình đến với đất nước này của cô là một cuộc dấn thân 8000 km vào vùng đất xa lạ, là một cố gắng làm lại cuộc đời khi bước vào tuổi bốn mươi. Với nỗ lực không ngừng để thành công, không có gì mà Lan không thể xoay xở. […] Len lỏi qua những phụ nữ mặc áo thụng đen che kín mặt, dáng vẻ xanh xao của Lan xuất hiện giữa đám đông như một thứ nổi bật. Quả quyết và đầy nghị lực, cô để lại sau lưng một vệt dài khi kéo giỏ hàng của mình dọc theo con đường cát. Hôm đó là thứ Sáu, ngày lễ và ngày nghỉ. […] Lan là một trong hàng ngàn đàn ông và phụ nữ Trung Quốc làm thành nhóm người được gọi là “shanta sini” – người bán dạo Trung Quốc – trong tiếng Ả Rập. Đội quân di cư này đến từ các vùng nghèo nhất Trung Quốc, phần lớn sống bất hợp pháp vì thị thực nhập cảnh hết hạn, đã xoay xở chinh phục thị trường hàng dệt may bán lẻ của Ai Cập chỉ với ý chí làm bằng được và quyết tâm thoát nghèo. Cùng nhau, họ là hiện thân của những phẩm chất đã làm cho người di cư Trung Quốc thành những người dám nghĩ dám làm nhất trên hành tinh này.

image

Người nhập cư Trung Quốc bán dạo trên đường phố New York – Ảnh TL

Juan và Heriberto hầu như tiếp xúc đủ hạng “người Trung Hoa lưu lạc”. Sau Lan Xing lang thang bán dạo ở Cairo, họ đưa chúng ta đến Dubai gặp Fei Zhen Xu, bà chủ chuỗi cửa hàng khổng lồ tại Chợ Rồng giữa sa mạc, đến Kinshasa thủ đô Congo nhấm nháp gin pha tonic với doanh nhân Zhang Qi, là đối tác và bạn thân tín của tổng thống nước này, đến thủ đô kinh tế của Ecuador uống trà hầu chuyện với Harry Sun Soria, hậu duệ Đại Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc Tôn Trung Sơn, cựu thị trưởng Guayaquil, để nghe ông ta nói về ADN Trung Hoa không bao giờ thay đổi trong dòng máu lưu dân qua các thế hệ:

“Tôi cảm nhận được mình là người Trung Quốc,” ông nói với chúng tôi tại văn phòng của ông trong một khu thương mại cao cấp Guayaquil. “Tôi yêu mến người Ecuador và tôi tôn trọng họ. Họ cho chúng tôi một bản sắc chúng tôi trước đây chưa có. Nhưng tôi cảm nhận được mình là người Trung Quốc”. Chỉ cần nhìn vào ông là đủ để tin những gì ông nói: ông đang mặc một bộ đồ truyền thống Trung Quốc may bằng lụa Quảng Đông màu nâu thêu các họa tiết màu đen nổi bật giữa thành phố nằm bên bờ đông Thái Bình Dương này.

*

China’s Silent Army nên là tài liệu hàng đầu cho sinh viên khoa báo chí.

VQ

_________________

(*) ĐẠO QUÂN TRUNG QUỐC THẦM LẶNG, Ts Nguyễn Đình Huỳnh dịch từ bản Anh ngữ, NXB Hội Nhà văn – 2015, 2017

THƯ NGỎ CỦA GIA ĐÌNH NHÀ THƠ XUÂN QUỲNH VÀ Ý KIẾN CỦA CÁC NHÀ THƠ, NHÀ VĂN VỀ CHUYỆN CỐ NHÀ THƠ XUÂN QUỲNH BỊ GẠT KHỎI GIẢI THƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Mấy hôm nay, thông tin về việc nhà thơ Xuân Quỳnh không có tên trong danh sách được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đã gây băn khoăn, bức xúc không nhỏ trong suy nghĩ của nhiều văn nghệ sĩ và dư luận xã hội.

Nhà thơ Xuân Quỳnh

Thư ngỏ của gia đình nhà thơ Xuân Quỳnh:

Mấy hôm nay, thông tin về việc nhà thơ Xuân Quỳnh không có tên trong danh sách được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đã gây băn khoăn, bức xúc không nhỏ trong suy nghĩ của nhiều văn nghệ sĩ và dư luận xã hội.Nhiều người đã lên tiếng chính thức trên các phương tiện truyền thông. Một số phóng viên báo chí đã hỏi ý kiến gia đình chúng tôi về việc này.

Về phía gia đình, chúng tôi cũng rất bất ngờ vì quá trình xét Giải thưởng trong gần một năm qua, ở mỗi vòng xét chọn, bỏ phiếu, chúng tôi được biết nhà thơ Xuân Quỳnh đều đạt số phiếu quy định(trên 90%). 10 giờ sáng ngày 30/3/2016, một cán bộ của văn phòng Hội nhà văn Việt Nam, gọi điện cho tôi (Lưu Khánh Thơ, em chồng nhà thơ Xuân Quỳnh và là người trực tiếp kê khai hồ sơ)yêu cầu phải bổ sung ngay Giấy thừa kế hợp pháp, chậm nhất là lúc 1g30 cùng ngày. Mặc dù thời gian rất gấp nhưng chúng tôi cũng đã đáp ứng kịp thời Giấy thừa kế với người đứng tên là anh Lưu Tuấn Anh, con đẻ nhà thơ Xuân Quỳnh. Sau đó khoảng 10 ngày, họ lại thông báo cùng hàng thừa kế với anh Lưu Tuấn Anh còn có anh Lưu Minh Vũ, nên yêu cầu phải có Giấy ủy quyền của anh Vũ. Tuấn Anh và Minh Vũ đã ra công chứng thực hiện thủ tục Ủy quyền theo quy định của pháp luật.

Tháng 4-2016, hồ sơ của nhà thơ Xuân Quỳnh đã vượt qua ba vòng xét duyệt và có tên trong danh sách các hồ sơđủ điều kiện(chúng tôi nhấn mạnh) mà Bộ VH-TT&DL trình Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2016. Danh sách này cũng được đăng tải công khai trên cổng thông tin điện tử Bộ VH-TT&DL để lấy ý kiến rộng rãi nhân dân trước khi trình Hội đồng cấp nhà nước.

Chiều ngày 16/1/2017, gia đình chúng tôi đã đến gặp nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam để hỏi lý do. Nhà thơ Hữu Thỉnh cho biết, ông cũng không hiểu vì sao và cũng không được thông báo gì. Ông còn cho chúng tôi biết thêm, ở vòng xét thứ 3, Bộ Trưởng Bộ VH-TT&DL Nguyễn Ngọc Thiện là Chủ tịch Hội đồng và ông là một trong số bốn Phó Chủ tịch Hội đồng thì nhà thơ Xuân Quỳnh vẫn đạt số phiếu bầu cao trên 90%.

Nhà thơ Xuân Quỳnh được Bộ VH-TT&DL đề nghị xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật với hai tập thơ là Lời ru trên mặt đất và Bầu trời trong quả trứng(Giải thưởng chính thức về Văn học thiếu nhi của Hội nhà văn Việt Nam năm 1982 – 1983). Người thân của chúng tôi mất đã gần 30 năm, gia đình không tìm được Giấy chứng nhận Giải thưởng, nhưng Hội nhà văn Việt Nam đã có Công văn xác nhận Giải thưởng và trong tập Kỷ yếu Nhà văn Việt Nam hiện đại, phần về nhà thơ Xuân Quỳnh(trang 1240) cũng hiển thị điều này.

Nhà thơ Xuân Quỳnh cũng như những người sáng tạo khác, không kì vọng viết ra để đạt giải này hay giải kia. Bằng tâm huyết và tài năng của mình, họ lặng lẽ góp phần vào thành tựu chung của nền văn học nước nhà. Tác phẩm của nhà thơ Xuân Quỳnh đã được người đọc nhiều thế hệ và đồng nghiệp ghi nhận, đánh giá cao. Vì tất cả những điều trên, chúng tôi mong muốn nhận được sự trả lời chính thức từ các cơ quan có thẩm quyền về lý do nhà thơ Xuân Quỳnh không có tên trong danh sách được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 2016, nhằm giải tỏa những băn khoăn bức xúc của gia đình, của giới văn nghệ sĩ và dư luận xã hội.

Lưu Khánh Thơ- Lưu Tuấn Anh – Lưu Minh Vũ

 

 

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú và nhà thơ Xuân Quỳnh tại sông Thạch Hãn năm 1972

Mấy ngày nay, nhiều người trong giới văn nghệ sĩ, gia đình đã rất bất bình khi nghe tin nhà thơ Xuân Quỳnh, trượt giải thưởng Hồ Chí Minh. Chúng tôi xin trích đăng ý kiến của một số nhà thơ, nhà văn:

 

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Phó Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam:

“Xuân Quỳnh – với tất cả sáng tạo từ những năm tháng chiến tranh đến sau hòa bình – đã để lại tài sản không nhỏ về thơ ca, là một trong những nhà thơ nữ xuất sắc của thơ ca hiện đại Việt Nam. Việc chị không được Giải thưởng Hồ Chí Minh là điều rất đáng buồn. Có một số quy chế trong việc việc xét giải thưởng Hồ Chí Minh hiện nay chưa thỏa đáng, như hai quy định bất cập: Thứ nhất những ai chưa được giải thưởng Hội Nhà văn hay giải thưởng tương đương như của Ủy ban Liên hiệp Văn học toàn quốc thì không được nhận Giải thưởng Nhà nước hay Giải thưởng Hồ Chí Minh. Thứ hai, những tác phẩm đăng ký Giải thưởng Nhà nước rồi sẽ không được đăng ký vào hồ sơ xét Giải thưởng Hồ Chí Minh nữa. Và một khi những quy chế này tồn tại, nếu không cẩn thận, giải thưởng sẽ không được trao cho người xứng đáng. Do vậy, quy chế cần đổi thay”.

 

Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến:

“Có thể nói, những bài thơ và các tập thơ của nhà thơ Xuân Quỳnh đã bay cao trên bầu trời thi ca chiến tranh những năm 60-70 của thế kỷ trước và những năm hòa bình sau đó như một giọng thơ nữ nổi trội và đặc biệt xuất sắc đã từng làm xúc động trái tim hàng triệu độc giả. Thi ca của chị đã vượt lên mọi giải thưởng và có đóng góp không nhỏ cho nền văn học đất nước trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc cách đây gần bốn chục năm. Chắc chắn tấm ảnh chụp nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú bên bờ sông Thạch Hãn năm 1972 khi đón các chiến sĩ vừa chiến đấu ở thành cổ Quảng Trị trở về vẫn mãi mãi làm xúc động nhiều thế hệ sau này. Máu xương những người lính hy sinh ngày ấy còn nhắc nhở chúng ta về một thế hệ đã quên thân vì nền độc lập-tự do của dân tộc và đất nước. Không có lẽ chúng ta hôm nay lại lãng quên những nhà thơ-chiến sĩ đã có mặt ở tuyến lửa những năm tháng đau thương và oanh liệt ấy như nhà thơ Xuân Quỳnh, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú, nhà thơ Thu Bồn và bao nhà văn khác? Lịch sử văn học đất nước này sẽ còn nhắc nhở những tên tuổi ấy!”.

 

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ:

“Tôi cũng đang muốn hỏi câu hỏi với những người có trách nhiệm là Hội đồng cấp Nhà nước chấm giải, là vì lý do gì mà họ loại nhà thơ Xuân Quỳnh? Họ cần phải trả lời đầy đủ, cụ thể lý do, để mọi người cùng biết. Chuyện họ không minh bạch hay bất đồng quan điểm, tôi không ở Hội đồng cấp Nhà nước nên không thể biết. Cũng nhân chuyện khá chấn động này, chúng ta có quyền đòi hỏi sự minh bạch và những câu trả lời thẳng thắn từ phía Hội đồng cấp Nhà nước. Tôi cũng không biết thành phần trong Hội đồng cơ cấu thế nào. Tôi hy vọng trong số họ không có người nhầm Xuân Quỳnh thành ông Quỳnh nghe quen quen nào đấy, hay chưa một lần biết đến vần thơ, chưa nghe một ca khúc phổ thơ của bà! Hay đơn giản do vô cảm, họ soi chiếu và gạch. Cá nhân tôi thì thấy, giải thưởng Hồ Chí Minh luôn cao quý, bởi giải đó mang tên Bác Hồ, chứ không phải nhà văn khi viết là tính xem sau này được giải này giải khác. Nhất là với thế hệ nhà văn, nhà thơ chống Mỹ, giữa sống và chết, tác phẩm của họ như liều thuốc tinh thần đi cùng triệu triệu người dấn thân bảo vệ Tổ quốc, chả ai biết sau này sẽ được xét giải đâu. Đặc biệt, với nhà thơ Xuân Quỳnh, bà không còn ở chốn thực này gần 30 năm, việc tôn vinh bà là để cho thế hệ của bà, của chúng tôi, và con cháu sau này – tức là dành cho người sống  thấy được những ghi nhận xứng đáng với người tài đức. Bà không được Giải thưởng Hồ Chí Minh, nhưng lớp lớp học sinh học và phân tích vẫn yêu thích những vần thơ của bà. Những người yêu thơ vẫn chép tặng nhau thơ tình của bà. Những ca sĩ vẫn da diết “Thuyền và biển”…Với thế hệ chúng tôi, Xuân Quỳnh là một thi sĩ vĩ đại!”.

 

Nhà thơ Nguyễn Hữu Quý:

“ Nữ thi sĩ Xuân Quỳnh trượt giải thưởng Hồ Chí Minh là một điều đáng tiếc. Bởi ở thế hệ nữ nhà thơ chống Mỹ, nhà thơ Xuân Quỳnh đã có nhiều đóng góp cho nền văn học Việt Nam, đặc biệt giai đoạn chống Mỹ và sau chống Mỹ. Nữ thi sĩ Xuân Quỳnh đã có những tác phẩm để lại mang dấu ấn nhất định trong lòng bạn đọc, ví dụ những vần thơ viết về con, viết về gió Lào, cát nắng, về tình yêu…Vì vậy tôi cảm thấy quá tiếc khi nữ thi sĩ Xuân Quỳnh đã trượt giải thưởng Hồ Chí Minh. Tôi không hiểu tiêu chí của giải thưởng hay lý do vì sao chị ấy lại trượt giải thưởng Hồ Chí Minh. Nữ thi sĩ Xuân Quỳnh hoàn toàn xứng đáng giành thưởng Hồ Chí Minh”.

 

Nhà thơ Phan Hoàng – TPHCM:

“Tôi cảm thấy tiếc khi nghệ sĩ phía Nam không ai đạt giải thưởng nào, kể cả giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng Nhà nước. Trong khi rất nhiều người xứng đáng như: Nhà thơ Thu Bồn, nhà thơ Hoài Vũ, Trần Bạch Đằng, Việt Phương, Vũ Hạnh, nhà thơ – nhà văn Văn Lê. Đặc biệt với nữ thi sĩ Xuân Quỳnh thì càng xứng đáng, và đáng lý ra chị Xuân Quỳnh phải được xét duyệt từ đợt trước chứ không phải để đến đợt này và bị trượt. Còn với nữ thi sĩ Xuân Quỳnh, là nhà thơ tài hoa, người phụ nữ có nhân cách sống ảnh hưởng không nhỏ tới xã hội kể khi chị còn sống cho đến khi chị đã mất. Thơ của nữ thi sĩ Xuân Quỳnh là góc nhìn về thơ tình yêu, về nỗi đau đáu của người phụ nữ trước thời cuộc…với thông điệp và ý nghĩa trong những bài thơ của nữ thi sĩ Xuân Quỳnh như vậy, nên vần thơ của chị sẽ sống mãi với thời gian”.

P.V (tổng hợp)

3 ảnh: Nhà thơ Xuân Quỳnh; ảnh nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú và nhà thơ Xuân Quỳnh trên sông Thạch Hãn –Quảng Trị 1972; ảnh vợ chồng nhà thơ Lưu Quang Vũ- Xuân Quỳnh

( Nguồn: vanvietnan.net)

Đăng bởi: Ngô Minh | 19.01.2017

Kinh tế Việt Nam khó thoát Trung

Kinh tế Việt Nam khó thoát Trung

VOA Tiếng Việt

clip_image002

Tổng Bí thư Việt Nam Nguyễn Phú Trọng hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 12/01/2017 tại Bắc Kinh. (Ảnh: TTXVN)

Hơn phân nửa trong tổng số 15 văn kiện về “hợp tác kinh tế” mà Việt Nam vừa ký kết với Trung Quốc trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cho thấy nền kinh tế của Việt nam càng ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc, từ lĩnh vực ngân hàng, hàng không cho đến nông nghiệp.

Theo thông cáo chung mà hai bên đưa ra trong chuyến đi của ông Trọng tới thăm Trung Quốc, Việt Nam sẽ kết nối với Trung Quốc trong khuôn khổ chương trình hợp tác kinh tế “Hai hành lang, một vành đai” và lên “phương án tổng thể xây dựng khu hợp tác kinh tế qua biên giới”. Theo phương án này, bảy tỉnh phía Bắc và 20 cửa khẩu của Việt Nam sẽ hoạt động tất bật hơn để đón lượng hàng hóa khổng lồ từ Trung Quốc. Chưa kể dự án đường sắt đô thị Cát Linh-Hà Đông và tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng cũng sẽ phục vụ cho mục tiêu này.

Ngoài ra, dân Việt Nam có khả năng sẽ trồng lúa Trung Quốc khi hai bên “tăng cường hợp tác trong lĩnh vực lai tạo các giống lúa”. Hơn nữa, không loại trừ khả năng Việt Nam nhận thanh toán xuất nhập khẩu của Trung Quốc bằng đồng nhân dân tệ thay vì đồng USD. Cuối cùng, ông Trọng kêu gọi các nhà đầu tư Trung Quốc xúc tiến các dự án hạ tầng tại Việt Nam.

Từ năm 2004 đến nay, Trung Quốc liên tục là “đối tác thương mại lớn nhất” của Việt Nam. Năm 2015, kim ngạch song phương đạt hơn 66,6 tỷ USD; 10 tháng năm 2016 đạt 57,6 tỷ USD (tăng 5% so với cùng kỳ năm 2015). Tuy nhiên, việc Việt Nam xuất khẩu hơn 17 tỷ USD, nhập khẩu hơn 40 tỷ USD phản ánh sự mất cân bằng trong trao đổi thương mại Việt – Trung.

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, một chuyên gia về Chính trị và Bang giao Quốc tế của Đại học George Mason, đồng thời là một học giả của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quan hệ Quốc tế ở Thủ đô Hoa Thịnh Đốn (CSIS) nhận định về sự lệ thuộc về kinh tế của Việt Nam đối với Trung Quốc:

“Vấn đề kinh tế giữa Việt Nam với Trung Quốc thì nhiều người ở Việt Nam, kể cả các kinh tế gia đều phàn nàn về cán cân mậu dịch không cân bằng và lo là Việt Nam phụ thuộc rất nhiều trong tương lai với Trung Quốc”.

Theo giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, Việt Nam cần đa đạng hoá hơn nữa các quan hệ kinh tế quốc tế, bên cạnh mối quan hệ với Trung Quốc:

“Họ theo chính sách ngoại giao đa phương đa diện hóa, tìm cách quan hệ với các nước khác. Không có TPP (Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương) thì sức đẩy kinh tế bớt đi. Việt Nam có thể ký hiệp ước song phương với Mỹ, sử dụng những điều khoản thỏa thuận trong TPP. Đó là một giải pháp. Hoặc ký hiệp ước hợp tác với các nước Á Châu khác”.

Trung Quốc đang muốn tận dụng cơ hội Mỹ rút khỏi TPP để thúc đẩy hai hiệp định lớn khác để thay thế TPP, như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) hay Hiệp định Thương mại Tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP).

Báo Kinh tế Đô Thị trích lời tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu – chuyên gia tài chính ngân hàng, nói rằng Việt Nam sẽ tăng cường quan hệ mậu dịch, xuất nhập khẩu sang thị trường Trung Quốc là tất yếu trong khi Mỹ sắp tới đây có thể tăng cường bảo hộ mậu dịch trong nước.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu nhận định rằng quan hệ mậu dịch giữa hai nước hiện nay chủ yếu dựa trên đồng USD, tuy nhiên, hiện đồng Nhân dân tệ (NDT) đã vào giỏ tiền tệ của IMF và đồng tiền này ngày càng mạnh. Vì vậy, trong thời gian tới, việc thanh toán xuất nhập khẩu của Trung Quốc có thể sẽ bằng đồng NDT thay vì USD.

Chương trình hợp tác kinh tế “Một vành đai, một con đường” được Việt Nam cho là tâm điểm của “chiến lược toàn diện giữa hai nước được nâng lên một tầm cao mới trong bối cảnh tình hình mới”. Nhưng trước thực tế địa lý Việt Nam và Trung Quốc “núi liền núi, sông liền sông”, giới quan sát nói rằng những gì trao đổi tại cuộc “trà đàm” kéo dài tới 80 phút giữa Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình trong tuần vừa rồi là một dấu hiệu cho thấy Việt Nam khó ‘thoát Trung’.

Nguồn: VietnamNet, Kinhtedothi

Nguồn: http://www.voatiengviet.com/a/kinh-te-vietnam-kho-thoat-trung/3679718.html

Đăng bởi: Ngô Minh | 19.01.2017

Đổi mới 30 năm, VN thu nhập vẫn thua Kosovo

Đổi mới 30 năm, VN thu nhập vẫn thua Kosovo

BBC

Tuần hành thời Đông Đức còn theo chủ nghĩa xã hội
Tuần hành thời Đông Đức còn theo chủ nghĩa xã hội

Số liệu Ngân hàng Thế giới cho thấy các nước XHCN cũ ở Đông Âu và Cuba có thu nhập bình quân hơn Việt Nam mặc dù nước này đã thực hành công cuộc Đổi mới trên ba thập niên, từ 1986.

Sau chuyển đổi thể chế, các quốc gia Đông Âu tiếp tục có nền kinh tế tốt hơn Việt Nam, tính cả bằng tổng thu nhập quốc dân (GDP) và thu nhập bình quân đầu người (per capita), theo trang GDP Ranking của World Bank.

Không tính nước Đức gồm cả phần Đông Đức (DDR) có nền kinh tế khổng lồ (3,3 nghìn tỷ USD), ví dụ về GDP và dân số một số nước ở khu vực Đông Âu hậu cộng sản như sau:

Ba Lan: 545 tỷ USD; 38 triệu dân

Slovakia: 87,2 tỷ USD; 5,4 triệu dân

Hungary: 121 tỷ USD; 9,8 triệu dân

Cả ba nước này đều có thu nhập từ 13 nghìn đô la Mỹ mỗi đầu dân một năm trở lên

Đăng bởi: Ngô Minh | 19.01.2017

Việt Nam ‘đổi mới nhưng không đổi màu’?

Việt Nam ‘đổi mới nhưng không đổi màu’?

BBC

TBT Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch Ban Thường vụ QH Trương Đức Giang ở Bắc Kinh hôm 13/01/2017Bản quyền hình ảnhXINHUA
TBT Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch Ban Thường vụ QH Trương Đức Giang ở Bắc Kinh hôm 13/01/2017

Tiếp tục chỉ trích ‘diễn biến hòa bình’, một cựu quan chức cao cấp của Đảng Cộng sản Việt Nam cho rằng “Đòi từ bỏ chủ nghĩa xã hội là một sai lầm lớn”, trong bài trên tờ Quân đội Nhân dân trước Tết Đinh Dậu.

Ông Hà Đăng viết hôm 16/01/2017 về sự kiện khối cộng sản Đông Âu tan rã đầu thập niên 1990 như ‘cơn động đất chính trị’ của Thế kỷ trước.

Nhưng ông nêu lập luận rằng Công cuộc Đổi mới ở Việt Nam “không đi theo vết xe đổ của cải tổ và cải cách ở Liên Xô và Đông Âu”.

Theo ông, quá trình Đổi mới toàn diện do Đảng Cộng sản ở Việt Nam thực hiện đã có thành tựu to lớn và “làm cho Việt Nam càng vững bước đi lên trên con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”.

“Đánh đồng đổi mới của Việt Nam với cải tổ và cải cách ở Liên Xô và Đông Âu là một sai lầm có dụng ý.”

Mikhail Gorbachev có ân hận vì để mất Liên Xô?

‘Biết ơn Gorbachev đã khiến Liên Xô sụp đổ’

Theo ông, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, “đổi mới nhưng không đổi màu”, là nguyên tắc đầu tiên.

Ông Hà Đăng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Trưởng ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương cũng nhân đây đã thách thức giới chỉ trích:

“Tôi muốn đặt ra câu hỏi đối với các tác giả đòi chúng ta từ bỏ con đường xã hội chủ nghĩa, ý đồ thực sự của các vị phía sau đòi hỏi này là gì?”

Phản ứng lại lập luận của ông Hà Đăng, thạc sỹ Nguyễn Tiến Trung, một cựu tù nhân chính trị hiện sống tại TPHCM lên tiếng trên Facebook cá nhân:

“Tôi rất sẵn lòng lên đài truyền hình quốc gia VTV1 trao đổi và tranh luận với ông Hà Đăng. Nếu thật sự ông tự tin vào các lập luận và chính nghĩa của ông thì ông nên thúc giục VTV1 tổ chức ngay buổi đối thoại này.”

Câu hỏi về chủ nghĩa xã hội

Bộ máy văn hóa tư tưởng ở Việt Nam thường nhấn mạnh đến ý thức hệ xã hội chủ nghĩaBản quyền hình ảnhDAN TRI
Bộ máy văn hóa tư tưởng ở Việt Nam thường nhấn mạnh đến ý thức hệ xã hội chủ nghĩa

Từ nhiều thập niên qua, Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng tự nêu câu hỏi thế nào là ‘Định hướng xã hội chủ nghĩa’, nhất là khi Việt Nam đã vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và chấp nhận kinh tế thị trường.

Hơn 10 năm qua, hai kỳ Đại hội Đảng Cộng sản cũng có vẻ chưa giải quyết được vấn đề này.

Hồi giữa năm 2006, TS Đào Công Tiến, nguyên Hiệu trưởng ĐH Kinh tế TPHCM có bài trên báo Tuổi Trẻ, phân biệt ra con đường XHCN như là mục tiêu, hay là mô hình.

Ông cho rằng “chọn định hướng XHCN là mục tiêu phát triển xã hội” (phát triển, phồn vinh, công bằng, văn minh tiến bộ) là sự lựa chọn đúng…”

“Còn XHCN là mô hình tổ chức xã hội thì trên thực tế đã và đang không còn tồn tại với sự lựa chọn trong xu thế phát triển chung của thời đại, cũng như trong tiến trình đổi mới ở nước ta.”

“Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp…”

Thượng Đế và đấu tranh gia cấp mới

Có quan điểm tại Trung Quốc coi Marx là 'Thượng Đế' trong lĩnh vực niềm tin chứ không trong thực tiễnBản quyền hình ảnhXINHUA
Có quan điểm tại Trung Quốc coi Marx là ‘Thượng Đế’ trong lĩnh vực niềm tin chứ không trong thực tiễn

Việt Nam không phải là nước duy nhất phải suy tính về di sản nhập ngoại là chủ nghĩa Marx-Lenin.

Ngay từ năm 2009, tại Trung Quốc đã có các ý kiến phải làm gì với chủ nghĩa Marxist và một quan điểm nói cần đặt Marx vào phạm trù niềm tin hơn là nghị trình chính trị.

Từ Khuông Địch, cựu bí thư Thượng Hải, Phó Chủ tịch Chính Hiệp khi đó đã nói với nhà báo Daniel Gross (Newsweek 25/11/2009) rằng đường lối của Karl Marx, chỉ còn “đóng vai trò đạo đức ở Trung Quốc, tựa như Thượng Đế với người Thiên Chúa Giáo ở Âu Mỹ”.

Ông Từ Khuông Địch cũng nói tuy vậy, mô hình dân chủ với bầu cử tự do như Tây Phương là chưa thể áp dụng ở Trung Quốc vì dân số quá đông, sự khác biệt vùng miền, và nhất là thu nhập quá lớn.

Ông thẳng thắn nói nếu để bầu cử tự do, một ai đó hô lên khẩu hiệu ‘lấy của nhà giàu chia cho nhà nghèo’ sẽ được bầu chọn ngay và Trung Quốc sẽ rơi vào cuộc đấu tranh giai cấp mới (class warfare).

‘Tốt hơn cả các nước tư bản cùng mức’

Hồi năm 2012, khi sang thăm Cuba, TBT Nguyễn Phú Trọng đã đọc diễn văn nói về thành tựu 25 năm Đổi mới ở Việt Nam và cho rằng:

“Những thành tựu đổi mới tại Việt Nam đã chứng minh rằng phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa không những có hiệu quả tích cực về kinh tế mà còn giải quyết được các vấn đề xã hội tốt hơn nhiều so với các nước tư bản chủ nghĩa có cùng mức phát triển kinh tế.”

Ông Nguyễn Phú Trọng không nêu tên các nước ‘tư bản chủ nghĩa’ đó là gì nhưng khẳng định đây là bằng chứng cho “sự ưu việt, là sức sống thực tiễn của chủ nghĩa xã hội”.

Đến tháng 10/2016, sau khi đã tái đắc cử, TBT Nguyễn Phú Trọng lại nhấn mạnh đến công tác lý luận về định hướng xã hội chủ nghĩa cho Việt Nam.

Ông cũng thừa nhận đây là công tác còn cần tiếp tục xây dựng, triển khai:

“Chúng ta cần tập trung đi sâu nghiên cứu và tổng kết nhằm tiếp tục phát triển và hoàn thiện lý luận về đổi mới, lý luận về chủ nghĩa xã hội Việt Nam và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam,,,”, theo tờ Quân đội Nhân dân 20/10/2016.

‘Từ chức là thắng lợi’

Hướng về Quảng trường Đỏ ngày Năm Mới: ông Gorbachev nói ông đã đem lại tự do cho người dân NgaBản quyền hình ảnhXINHUA
Image captionHướng về Quảng trường Đỏ ngày Năm Mới: ông Gorbachev nói ông đã đem lại tự do cho người dân Nga

Gần đây, trả lời phỏng vấn BBC nhân dịp kỷ niệm Liên Xô tan rã, ông Mikhail Gorbachev đã nhắc lại quan điểm rằng ông phải từ chức ngày 25/12/1991 vì đe dọa nội chiến:

“Chúng tôi tiến tới nội chiến và tôi muốn tránh nó.”

“Tôi không thể để điều đó xảy ra chỉ để bám níu quyền lực. Từ chức là thắng lợi của tôi.”

Trong diễn văn từ chức, Gorbachev nói nhờ chương trình cải tổ của ông, xã hội ở các nước Liên Xô cũ “đã có tự do”.

Đăng bởi: Ngô Minh | 18.01.2017

PHÙNG QUÁN, CON NGƯỜI VIẾT HOA

22 NĂM NGÀY MẤT CỦA NHÀ VĂN PHÙNG QUÁN ( 22/CHẠP ÂM LỊCH 1995- 22/CHẠP ÂM LỊCH 2017):

pq11PHÙNG QUÁN, CON NGƯỜI VIẾT HOA

Ngô Minh 

( Bài viết khi nhà văn Phùng Quán qua đời)

 

Tin anh Phùng Quán đang trong giờ phút hấp hối do bạn bè văn nghệ Hà Nội điện về tối 21 tháng 1 năm 1995 ( tức ngày 21 Tháng Chạp, Giáp Tuất) làm tôi vô cùng sửng sốt. Anh mới ở Huế ra Hà Nội cuối năm 1994 đây mà. Lúc đó anh cường tráng lắm. Nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ nức nở thở dài trên điện thoại :” Buồn quá. Chán quá Ngô Minh ơi. Anh Quán mần răng có thể mất được, vô lý, vô lý …!”. Suốt ngày 22 chúng tôi sống thấp thỏm, lo âu. Liên tục gọi điện hỏi Hà Nội. Và cái giờ buồn đau định mệnh đã đến. Ấy là lúc 16 giờ 30 , ngày 22 tháng 1 năm 1995 , tại căn nhà quen thân bên bờ Hồ Tây, anh Phùng Quán trút hơi thở cuối cùng khi mới 64 tuổi, tuổi sung sức nhất của bút lực! (Đọc tiếp…)

Đăng bởi: Ngô Minh | 18.01.2017

Thương nhớ Sông Hàn

Thương nhớ Sông Hàn

(Rút từ facebook của Ngô Thị Kim Cúc)

Cứ nhớ về Đà Nẵng là tôi lại nhớ sông Hàn, có lẽ bởi trên con đường ven sông đó, tôi đã đi lại không biết bao nhiêu lần, và hình ảnh con sông đã làm tổ trong trái tim tôi, sinh sôi nảy nở rồi cất tiếng, y hệt tiếng cu cườm những buổi trưa hè, vừa thân thiết êm đềm vừa vọng vang một nỗi thổn thức rất dịu dàng.

Ngày nhỏ xíu, mỗi lần theo chân người lớn đi dạo bờ sông, nhìn bảng tên đường bờ sông ghi hai chữ Bạch Đằng, tôi cứ đinh ninh con sông quê mình chính là sông Bạch Đằng. Không hiểu sao tôi cứ giữ kín điều ấy trong đầu, cho đến khi được học Việt Sử và địa lý, để biết sông Hàn mới là tên con sông quê mình.

Với đứa bé gái ít được ra khỏi nhà là tôi ngày ấy, sông Hàn quả là một ranh giới khó thể vượt qua. Nó cắt chia thành phố làm hai phần, và từ bờ bên này nhìn sang bờ bên kia, tôi thấy mọi thứ sao mà xa xôi diệu vợi, tôi không hình dung được ở phía bờ vô cùng cách trở ấy có những gì.
Sau này lớn lên, biết câu ca dao “Đứng bên ni Hàn ngó qua bên tê Hà Thân nước xanh như tàu lá/ Đứng bên tê Hà Thân ngó về bên ni Hàn phố xá nghinh ngang…”, tôi hiểu được rằng, người xưa đã từng ngóng vọng, cảm nhận về nhau rất nhiều khác biệt, chỉ bởi chiều rộng của dòng sông.

Quận Ba Đà Nẵng – vùng đất bên kia sông, dân phần lớn sống về nghề đánh cá, tiếng nói lờ lợ, chịu nhiều thiệt thòi vì luôn là người đầu tiên hứng chịu những cơn bão nhiệt đới, và đời sống của họ cũng không hơn dân ở vùng nông thôn là mấy. Cách trở đò giang là một trong những nguyên do.

Lớn thêm chút nữa, tôi khám phá thêm một bất ngờ đáng sợ: sự hung hãn của con sông và sức mạnh chết chóc của dòng nước.

Đó là khi tôi theo chân các chị, xắn cao quần, mặc áo mưa đi lội nước lụt. Sau khi đi hết con đường Hùng Vương xuyên qua chiều dài thành phố, xuống tới bờ sông, tôi kinh ngạc nhận ra một sông Hàn sôi sục khác hẳn ngày thường.

Sông tràn bờ, sóng cuồn cuộn đập vào nhà dân, còn giữa dòng là một thác lũ cuồng bạo đang gầm thét. Trên dòng nước hỗn mang điên cuồng ấy, những trâu bò bị cuốn theo đang khốn khổ cố ngóc đầu lên bên cạnh những cây cối bị bật gốc, và đáng sợ nhất là những mái nhà đã bị bứt khỏi mặt đất, xơ xác, nát bươm… Và tất cả mọi thứ đang vun vút lao về phía cửa biển.

Kinh hoàng nhất, trên những mái nhà tơi tả ấy vẫn còn sót lại vài người dân tận những thôn làng tít tắp phía thượng nguồn đang hãi hùng bám víu, cố quờ tay há miệng để cầu xin được cứu. Người trên bờ cuống cuồng cầm dây thừng hoặc những cây tre dài chạy tới chạy lui một cách tuyệt vọng, không biết làm cách nào để níu, vớt những đồng bào đang bị cuốn đi. Chỉ cần vài giây sau, khi trôi đến chỗ nước xoáy, những mái nhà ấy bị nhấn lộn nhào xuống dưới mặt nước đục ngầu bùn rác để rồi khi nổi lên ở đàng xa thì chẳng còn thấy người đâu nữa.

Đó là ký ức khủng khiếp trong tôi về trận lụt năm Thìn 1964, thiên tai trăm năm mới có một lần đã tàn phá tan hoang vùng đất Quảng Nam, chôn vùi dưới nước hơn 6.000 dân, xóa sổ rất nhiều làng mạc hai bên bờ các con sông Thu Bồn, Vu Gia.

Khi đã không còn bất cứ thứ gì trong tay để có thể phục hồi cuộc sống, hàng ngàn dân Quảng Nam đã phải nát lòng bỏ xứ ra đi, vào Sài Gòn lập “làng mới” ở nhiều khu vực, mà nổi tiếng nhất là làng dệt ngả tư Bảy Hiền.

Đến thời nữ sinh trung học xúng xính áo dài, ghế đá sông Hàn lại là chỗ “đóng đô” cho đám học trò tinh nghịch chúng tôi. Sau khi cúp cua những giờ học buồn ngủ, lẻn ra khỏi lớp khỏi trường là chúng tôi tếch luôn xuống bờ sông, chiếm dụng những chiếc ghế đá mát rượi có giàn hoa giấy tím buông rũ, ngồi dầm dề ở đó mút cà rem, tán phét, ngắm nước sông lững lờ trôi bên dưới và ngắm đỉnh Sơn Chà với dải mây trắng chơi vơi trên đỉnh cao…

Ngồi chán, khi nước triều lên làm sóng đập vào bờ văng nước lên người, chúng tôi đi dọc theo bờ sông không mục đích, không vướng bận, thả cái nhìn hớn hở vào những người bán hàng rong bận rộn trên mặt đường, vào những cặp trai gái chở nhau trên xe gắn máy hay đi bộ dọc bờ sông, thích thú nhận ra vẻ thẹn thùng của cô gái và sự e dè của chàng trai vẫn không át nổi niềm hạnh phúc tràn dâng trong mắt họ, trong cả con người họ. Bởi vì việc trai gái công khai xuất hiện sóng đôi giữa thanh thiên bạch nhật là một sự táo bạo đáng nể ở cái thị xã nhỏ, nơi mà mọi người hầu như đều quen biết hoặc nghe biết về nhau.

Có lần, khi đang cùng đám bạn lang thang bờ sông như vậy, bỗng một hình ảnh nổi bật đập vào mắt tôi. Một đôi mắt đen trên gương mặt trái soan và chiếc khăn voan đỏ thắt điệu đàng trên mái tóc dài. Hai tà áo dài voan nhung ép mỏng mảnh cũng màu đỏ rập rờn bay trong gió như những cánh bướm, sáng bừng lên, níu lấy những cái nhìn của người đi đường.

Tôi cũng quay nhìn. Rồi tôi kinh ngạc nhận ra người đẹp lộng lẫy đó chính là chị Bốn của mình, bà chị mà khi ở nhà tôi chưa bao giờ thấy đẹp. Vậy mà không hiểu sao ở đây, trên con đường bờ sông lộng gió đầy người qua lại này, chị tôi bỗng trở thành một nhan sắc khiến ai cũng ngoái nhìn. Tôi cười với chị Bốn cái cười cầu tài, trong bụng thầm lo không rõ chị có để ý rằng đang là giờ học và tôi đang cúp cua không. Thật may cho tôi, buổi tối về nhà tôi không hề bị chị gạn hỏi vặn vẹo bất cứ câu nào…

Một lần khác, vào dịp gần tết tây, ba chị em tôi xuống bưu điện để gởi thiệp cho bè bạn và người thân. Đó là một thông lệ hàng năm của chúng tôi. Đồng thời với việc gởi thiệp đi, chúng tôi cũng được nhận được rất nhiều thiệp chúc tết từ mọi người ở khắp nơi gởi về.

Lúc từ bưu điện trung tâm ven bờ sông bước ra, tôi trông thấy một đám lính Mỹ đang quẩn quanh ở vạt cỏ phía trước bưu điện. Những gương mặt măng sữa tóc vàng mắt xanh của các anh lính “quân dịch” non tơ thơ dại, trông chẳng khác gì đám bạn học cùng trường. Có hai người trong cái đám tóc vàng ấy đang nằm lăn trên cỏ và… khóc. Úp mặt xuống cỏ và sụt sùi nức nở y như những trẻ con đang bị ức hiếp.

Tôi dừng hẳn lại để quan sát. Rồi tôi nghĩ ngợi một chút và hiểu ra: những anh chàng măng sữa này đang nhớ nhà, nhớ cha mẹ. Giáng Sinh là dịp gia đình sum họp, quà cáp, vậy mà họ lại ở đây, trên một đất nước xa xôi đang bị chiến tranh nghiền nát, chỉ có thể gởi về người thân tấm thiệp thay cho sự có mặt của chính mình.

Tôi không rõ những anh chàng này, khi đi đánh nhau họ sẽ thế nào, nhưng ở đây, khi nhìn họ dâng trào nước mắt vì thương cha nhớ mẹ, tôi chỉ thấy họ gần gũi như thể bạn bè mình và chỉ muốn bày tỏ niềm thương cảm…

Nghĩ thì nghĩ vậy song tôi chẳng đủ bạo dạn để có bất cứ hành động nào. Trên đường về nhà, đầu óc tôi cứ quẩn quanh với suy nghĩ: tội nghiệp quá, họ đúng là những đứa trẻ đang phải xa lìa cha mẹ…

Và rồi cũng tới lúc tôi mười tám tuổi, lấy bằng tú tài, rời xa Đà Nẵng vào Sài Gòn học đại học.

Khi trở về Đà Nẵng vào mỗi cuối năm để ăn tết, trong mắt tôi bỗng hiện ra một Đà Nẵng quá nhỏ bé và khiêm tốn. So với Sài Gòn, Đà Nẵng chỉ bằng một quận loại trung bình. Vào những năm đầu thập niên 1970, chiến tranh Việt Nam đang bùng lên mạnh nhất có thể.

Cả hai phía đối địch đều muốn làm mọi cách để chiếm thế thượng phong trong những toan tính chiến lược, chuẩn bị cho việc chấm dứt cuộc chiến đã khiến cả thế giới rúng động và nước Mỹ vô cùng mệt mỏi.

Đà Nẵng trở nên xác xơ, tàn tạ hẳn. Đúng là khi có dịp lùi ra xa để ngắm kỹ, ta sẽ nhìn thấy một toàn cảnh rõ nét hơn, chính xác hơn và vì thế đau lòng hơn.

Một nhà văn Sài Gòn đã sử dụng cụm từ rất chua xót để mô tả thành phố của tôi: Đà Nẵng như một gái điếm về già.

Cây hai bên đường đều rụng hết lá vì ảnh hưởng thuốc khai quang, để lại những mặt đường bỏng rát trụi trơ dưới nắng. Mặt đường hầu như không còn lề và liên tục lở lói vì quá nhiều xe hạng nặng chạy qua mỗi ngày. Bụi mịt mù liên tục thốc lên sau những bánh xe nhà binh.

Là trung tâm của khu vực Bắc miền Trung, Đà Nẵng là nơi đóng quân của Bộ Chỉ huy Vùng I Chiến thuật, Bộ Tư lệnh Quân đoàn I, Cơ quan Đại biểu Chính phủ Bắc Trung phần, Nha Cảnh sát Bắc Trung nguyên Trung phần, chưa kể các cơ quan của địa phương: Toà Thị chính, Ty Cảnh sát, Bộ Chỉ huy Quân cảnh… Và còn chưa tính đến sự có mặt của binh lính nước ngoài: Mỹ, Úc, Tân Tây Lan, Đại Hàn…

Xe quân sự và áo nhà binh có thể được nhìn thấy ở khắp mọi nơi, từ phố phường, chợ búa, đến quán ăn, tiệm cà phê… Trong mỗi gia đình hầu như đều có người mặc áo lính, cho dù họ có cầm súng hay không cầm súng.

Chỉ cần ra tới ngoại ô Đà Nẵng là đã thấy bóng dáng thần chiến tranh chiếm ngự: hàng hàng lớp lớp kẽm gai vòng trong vòng ngoài ở các căn cứ quân sự Mỹ, bên cạnh đó là những khu tạm cư nhà cửa tạm bợ dành cho dân nông thôn bị bốc ra thành phố. Mái tôn lóe nắng nhức nhối chói lòa cả mắt, và trên mái tôn là vô số bao cát được chằn lên để không bị gió tốc bay khi có bão.

Đi trên những con đường Đà Nẵng ngày ấy, lòng tôi cứ đau nhói một cảm giác mất mát quá lớn. Đà Nẵng được gì trong cuộc chiến tranh này?

Không gì cả.

Đà Nẵng chỉ bị tàn phá, là nơi dung thân cho những người dân nông thôn bị bốc khỏi ruộng đồng, là nơi kiếm sống cho những cô gái ở các vùng bị chiến cuộc tàn phá trôi dạt lên thành phố, làm những nghề mà họ không bao giờ muốn cha mẹ anh chị em của mình biết được.

Đà Nẵng như thể đang rơi tự do…

***

Giờ đây, sau hơn bốn mươi năm chiến tranh chấm dứt, tôi vẫn đang phải sống cách xa Đà Nẵng cả ngàn cây số. Lần nào về Đà Nẵng làm giỗ cha mẹ, tôi cũng tìm cách đi lại nhiều lần trên bờ sông Hàn thân yêu của tuổi thơ mình, tìm lại mình trong mỗi cơn gió biển.

Đường Bạch Đằng vẫn giữ tên cũ, đó là điều may mắn, bởi nhiều tên đường mới đặt cứ khiến người dân ngẩn ngơ tự hỏi nhân vật lạ hoắc ấy là ai. Các ghế đá ven bờ đều đã được thay mới, nhiều hơn, đẹp hơn và văn minh hơn. Những hàng cây trồng lại cũng đã có được dáng cổ thụ, để vẻ đẹp bờ sông Hàn đạt một độ dày thời gian nào đó.

Trên bờ sông lúc nào cũng nườm nượp người đi bộ thể dục vào cả vào buổi sáng lẫn buổi chiều, là nét sinh hoạt hoàn toàn mới, trước đây chưa từng có. Nếu đi vào buổi đầu ngày, người ta có thể tranh thủ mua bán với những ngư dân đánh bắt gần bờ vừa mới trở về lúc sáng tinh mơ. Hàng của họ là những lũ tôm-cua-cá-mực tươi xanh mà buổi tối hãy còn bơi ngoài cửa biển để rồi buối trưa sẽ biến thành món ăn tươi tốt ngon lành trong một mâm cơm gia đình đầm ấm…

Giờ đây, câu ca dao “Đứng bên ni Hàn ngó qua bên tê Hà Thân nước xanh như tàu lá/ Đứng bên tê Hà Thân ngó về bên ni Hàn phố xá nghinh ngang…” có vẻ đã thật sự thuộc về thời quá khứ.
Bề rộng con sông không còn là sự ngăn cách khi đã có tới sáu cây cầu đẹp đẽ nối từ bờ bên này sang bờ bên kia sông Hàn.

Cầu Thuận Phước cho phép người ta chạy xe gần nhất đến chân núi Sơn Chà, để lên thắp hương viếng Phật Bà chùa Linh Ứng. Cầu sông Hàn ngay trung tâm thành phố mà mỗi khuya vẫn có người sẵn sàng chờ chực để xem cây cầu quay lấy chỗ cho các tàu lớn lưu thông trên sông. Cầu Rồng phun nước phun lửa buổi tối làm nao lòng những khách du lịch dễ thương, nhất là người tới từ các tỉnh trong nước. Cầu Trần Thị Lý đẹp một cách duyên dáng, thay thế cho cây cầu sắt thô ráp mà người Mỹ đã làm. Chưa kể cầu Nguyễn Văn Trỗi là cây cầu cũ, đổi từ tên Trình Minh Thế sang tên mới. Trình Minh Thế cũng là tên sau này, thay cho tên của viên tướng Pháp rất nổi tiếng trong cuộc chiến tranh Việt – Pháp: De Lattre. Và cây cầu cuối cùng, thứ sáu, mới hoàn thành gần đây: cầu Tiên Sơn, thu ngắn đáng kể quãng đường từ Đà Nẵng vào phố cổ Hội An.

Tôi vẫn thường tự hỏi: nếu không có sông Hàn, Đà Nẵng của tôi trông sẽ thế nào? Có lẽ giống một cô gái với gương mặt xinh xắn nhưng không hề có tóc, trụi lủi, trơ khấc, kém duyên…

Sông Hàn khiến Đà Nẵng hội đủ những gì cần có của một nơi sơn thanh thủy tú, sông vẽ một nét mềm mại dịu dàng lên bức chân dung của vùng-đất-mở về phía biển này, một Đà Nẵng hải cảng, phóng khoáng và thân thiện trong gió biển Đông…

Cho dù là một biển Đông đang liên tục dậy sóng…

—————

Bài này đã in trên báo NGƯỜI ĐÔ THỊ số tết Đinh Dậu.

clip_image002

Sông Hàn, năm 2014

clip_image004

Sông Hàn, năm 1989

clip_image005

Chị Bốn Ái Kim Ngô – người đẹp của tôi

clip_image007

Sông Hàn năm 2014.
Bình minh, khi thuyền đánh cá trở về…

Đăng bởi: Ngô Minh | 18.01.2017

Chiếc bánh chưng kỳ lạ

Chiếc bánh chưng kỳ lạ

Cái rét tràn về trên khắp miền Bắc, rét khô khan, rét tái tê, buốt đến từng ngón chân ngón tay, rét đóng vảy trên bờ môi con gái, rét băm nát gót chân cụ già, rét tím tái bầu má trẻ thơ. Chỉ có mùa đông ở miền Bắc Việt Nam mới có cái rét như vậy, người ta nói rét chứ không phải lạnh. Khi cái rét luồn lách vào hết thảy mọi gia đình thì cũng là lúc người ta chuẩn bị đón một mùa xuân mới. Năm cũ sắp qua rồi, mà đón Tết tức là đón xuân, như thể đón một niềm hy vọng vào năm tới.

Tết ở Việt Nam là sự đúc kết của cái hồn dân tộc. Tết- ngoài những nghi thức truyền thống, còn là sự mong mỏi của những điều tốt đẹp. Gia đình mong sự đoàn tụ con cái, con cái mong bố mẹ khỏe mạnh bách niên giai lão, anh em mong sự hòa thuận, vợ chồng mong cơm lành canh ngọt. Hàng xóm láng giềng mong sự đoàn kết, mọi sai lầm xích mích đều bỏ qua cho nhau, tất cả hận thù đều mong được xí xóa. Ngày đầu năm mới người ta kiêng làm những việc xấu xa vì sợ cả năm xui xẻo, nên ai cũng trở nên thánh thiện hơn, thơm thảo hơn với tất cả mọi người.

Trong mâm cỗ tất niên của gia đình  người ta thường nhắc đến những kỷ niệm đã qua, niềm vui và cả nỗi buồn, nhớ về người thân đã mất hoặc đang ở xa chưa về. Đêm giao thừa của cái Tết Việt Nam mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Đó là ý thức về nguồn. Chẳng có gia đình nào lại không có một bàn thờ gia tiên, người đang ở xa cũng ngóng về quê hương xứ sở. Đêm giao thừa gia đình nào sum họp đông đủ được coi là hạnh phúc nhất, ý thức gia đình dường như cũng được củng cố hơn trong đêm giao thừa.

Tết bao giờ cũng là niềm mong mỏi của trẻ con, vì trước hết chúng được nghỉ học, được đi chơi, được diện quần áo đẹp và được tiền mừng tuổi. Song, tết đối với trẻ con ngày xưa, cái thời chiến tranh còn khó khăn đói kém, thì Tết còn là một nỗi thèm khát được ăn một bữa ngon có thịt mỡ, bánh chưng…

Tôi nhớ một cái Tết xa xưa khi tôi còn là một đứa trẻ con. Đó là một cái Tết trong thời chiến tranh, vì bom đạn, máy bay địch bắn phá ác liệt, nên mọi thứ vật dụng sinh hoạt đều khan hiếm, nhất là lương thực thực phẩm. Nhưng đến ngày Tết thì mỗi gia đình cũng được nhà nước phân phối cho một ít thực phẩm để ăn Tết. Bố mẹ tôi đều đi làm nhà nước, nên có tiêu chuẩn Tết, nhưng phải đem về góp với bà nội tôi. Ngày 30 Tết hầu như tất cả họ hàng nhà tôi đều tập trung ở nhà bà nội (ông nội tôi đã mất), họ cũng mang đến mỗi người một chút quà để góp vào bữa cỗ tất niên. Trên chiếc sân gạch rộng mênh mông, mọi thứ được bày ra ngổn ngang, nào là bát đĩa, nồi niêu, gạo thịt rau đậu và một đống củi gộc, để chuẩn bị nấu bánh chưng ngay trên sân. Người lớn tất bật, trẻ con thì chạy lăng xăng nghịch ngợm, thỉnh thoảng lại bị người lớn quát, nên chúng tôi phải tránh xa chỗ người lớn đang làm cỗ tết. Nhưng dù có chạy chơi đâu thì tất cả anh chị em họ hàng chúng tôi đều háo hức đổ dồn về cái sân gạch ngập mùi ẩm thực ấy. Những đứa trẻ gầy gò xanh xao, đã hàng mấy tháng không biết đến mùi thịt lợn, chỉ cần tưởng tượng đến tối nay thôi sẽ được cắn một miếng bánh chưng dẻo quạnh, thơm ngậy mùi đỗ xanh, ngọt lịm vị thịt mỡ tan trong lưỡi, tứa ra nơi chân răng và cả vành môi nữa. Mới nghĩ thế, có đứa đã ứa khan nước bọt, cái bụng sôi lên ào ào. Chúng tôi cố chơi để quên thời gian, để chờ đến cái giây phút được gọi vào ăn cỗ. Đối với chúng tôi thời gian dài khủng khiếp nhất là chờ đợi mâm cơm cúng tàn hương. Vì nhìn thấy mâm cỗ nghi ngút khói thơm rồi mà vẫn phải nuốt nước miếng ngồi nhìn. Tất cả mọi người đợi trong cơn hối thúc của cái dạ dày đang bị tù hãm. Chỉ có bà nội tôi là vẫn bình thản động viên: “ Phải đợi ông bà ông vải ăn xong đã”.

Bánh chưng xanh (Ảnh: internet)

Khi cái dạ dày gần như đã chào thua rồi  thì mâm cơm cỗ mới được bưng xuống. Tất cả ngồi vào mâm. Trẻ con được ưu tiên ăn bánh chưng trước. Bà tôi xẻ chiếc bánh chưng làm tám miếng hình tam giác rồi gắp vào bát cho từng đứa cháu. Tôi háo hức cắn vội miếng bánh ngay giữa khúc nhân vàng vàng, hy vọng sẽ được nếm miếng mỡ đầu tiên cho đã cơn thèm, nhưng ôi thôi trong miệng là một vị ngòn ngọt khô khô, cắn thêm miếng nữa vẫn thế. Tôi vội hỏi bà, sao bánh chưng lại không có thịt, bà im lặng. Mẹ tôi vội nói: “Thịt ít quá, phải rán lấy mỡ  để ra giêng lấy cái xào rán, chỗ thịt còn lại thì làm cỗ đây rồi còn gì”, mẹ vội gắp cho tôi một miếng thịt kho mặn bảo ăn với bánh chưng cũng được, cần gì phải bánh chưng có thịt. Nhưng tôi thì chưng hửng vì tôi vẫn hy vọng một miếng bánh chưng có đầy đủ vị béo của thịt mỡ, bùi thơm của đậu xanh. Đến ngay chút nhân đậu vàng vàng cũng là lạ như khoai lang, mà té ra là khoai lang thật, mẹ an ủi: “Nhân khoai lang ăn cho dễ tiêu, lại ngọt đỡ phải chấm”. Dù đang đói nhưng tôi vẫn cảm thấy khó nuốt miếng bánh chưng kỳ lạ đó. Nó khác hẳn với mọi tưởng tượng của tôi, nên thất vọng quá, tôi òa khóc, rồi nức nở trách mẹ: “Ai bảo mẹ mang hết thịt về nhà bà, không để ở nhà gói bánh cho con ăn” Mấy đứa em họ tôi, cũng buông bát bần thần nhìn miếng bánh chưng mà không phải là bánh chưng. Chúng cũng đồng loạt cằn nhằn bố mẹ. Tôi không còn nhớ được lúc đó thái độ người lớn ra sao, chỉ nhớ bữa cỗ tất niên ấy trôi qua thật là ảm đạm.

Từ bấy đến nay đã qua bao nhiêu cái Tết rồi, tôi không phải ăn cái bánh chưng kỳ lạ ấy một lần nào nữa. Nhưng mỗi lần Tết đến nhìn những chiếc bánh chưng ngập thịt và đậu xanh, nhiều khi thịt nhiều quá, còn phát ngấy, tôi lại bỗng nhớ bà tôi xa xót. Bà tôi đã mất ngay trong những năm khó khăn ấy. Sau này cúng giỗ bà, chúng tôi đều dâng lên bàn thờ những chiếc bánh chưng ngon nhất, mong bà được thưởng thức chút hương hoa của mùi vị bánh chưng đúng với vị đặc trưng của bánh chưng dân tộc. Song có lẽ bà chẳng quan tâm đến điều đó, ánh mắt bà vẫn nhìn chúng tôi đầy thương cảm như hồi nào nhìn chúng tôi phải ăn miếng bánh chưng không thịt mỡ đậu xanh từ bàn tay bà gắp vào bát. Sau này chúng tôi biết bà thương chúng tôi lắm, nhưng lúc đó chẳng đứa nào thương bà.

 (Nguồn: Báo Văn nghệ)

Facebook ‘không có ý kiến về chặn thông tin xấu’

BBC

facebookBản quyền hình ảnhAFP

Image captionHơn 1/3 dân số Việt Nam sở hữu tài khoản Facebook

Facebook từ chối bình luận sau khi quan chức Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam lên tiếng Facebook, YouTube cần có nghĩa vụ “hợp tác chặn thông tin xấu”.

Ông Lê Quang Tự Do, Phó cục trưởng Cục Phát thanh truyền hình và thông tin điện tử, Bộ Thông tin và Truyền thông được VietnamNet hôm 13/1 dẫn lời nói: “Các thông tin xấu, độc tràn lan hiện nay trên mạng xã hội, gây nhiễu loạn, sai, xuyên tạc, bịa đặt cung cấp gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh – chính trị, trật tự an toàn xã hội, thậm chí đe doạ đến lợi ích quốc gia.”

“Đối với thông tin xấu đe dọa đến lợi ích quốc gia, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội Việt Nam thì chúng ta có biện pháp để ngăn chặn ngay, sau đó mới yêu cầu họ có biện pháp khắc phục.”

“Hiện chúng ta đang cần cơ chế phối hợp với các doanh nghiệp, tổ chức nước ngoài khi cung cấp các dịch vụ, đặc biệt như dịch vụ mạng xã hội và các trang web vào Việt Nam.”

“Họ phải phối hợp với Việt Nam để xử lý các thông tin xấu độc đó. Thông tư 38 giải quyết vấn đề này.”

Trang mạng này nói trong tiêu đề bài báo rằng ông Tự Do ám chỉ “họ” ở đây cụ thể là Facebook và YouTube.

Thông tư 38 quy định chi tiết về việc cung cấp thông tin công cộng qua biên giới nhằm “quản lý chặt chẽ hơn các quy định về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước.”

Hôm 17/1, BBC nhận được email phản hồi của bà Đào Thùy Linh, công ty T&A Ogilvy, đơn vị đại diện truyền thông cho Facebook tại Việt Nam.

“Chúng tôi cảm kích vì quý đài hỏi ý kiến của chúng tôi về sự việc liên quan Thông tư 38 gần đây của Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam,” email viết.

“Tuy nhiên, chúng tôi không có bất kỳ ý kiến hoặc thông tin để chia sẻ vào thời điểm này.”

mạng xã hộiBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES

Việt Nam trong top 10 nước xem YouTube nhiều nhất thế giới

‘Mạnh miệng

Trả lời BBC từ TP Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Hồng Phúc, một chuyên gia công nghệ thông tin, nói: “Mỗi lần có một quan chức truyền thông mới lên thì lại có phát biểu mạnh miệng về việc chặn thông tin xấu trên mạng.”

“Thông tin xấu ở đây có thể hiểu là những nội dung mà lãnh đạo Việt Nam xem là nhạy cảm, không muốn thấy trên mạng xã hội.”

“Tuy vậy, những nội dung này không được các hãng Facebook hay Google [hãng thâu tóm YouTube] tạo ra mà do người dùng và được hiển thị theo thuật toán riêng của các hãng.”

“Vì thế, chính quyền muốn chặn nội dung thì buộc các hãng phải thay đổi thuật toán.”

“Điều này khó về mặt kỹ thuật.”

“Hơn nữa, thị trường Việt Nam quá nhỏ bé không đủ giá trị thương mại như Trung Quốc để những hãng này phải làm theo yêu cầu đó.”

“Mặt khác, cũng cần lưu ý rằng đến nay, cả Facebook lẫn Google đều không có văn phòng chính thức ở Việt Nam mà chỉ thông qua một số cá nhân nên mức độ chế tài họ rất ít.”

Facebook ‘giúp TQ công cụ kiểm duyệt’

Trao đổi với BBC từ Hà Nội, ông Nguyễn Đình Hà, luật gia, cựu ứng viên tự đề cử đại biểu Quốc hội, nói: “Theo tôi, Thông tư 38 chỉ mang tính quản lý hành chính trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, chứ khó có hiệu lực với các hãng có trụ sở ở nước ngoài, không đặt máy chủ trong lãnh thổ Việt nam như Facebook, Google trên thực tế.”

“Có thể quan chức đưa ra thông tin này chủ yếu để tạo cái cớ nhằm xử lý một số cá nhân hoạt động dân chủ đang có tài khoản Facebook và YouTube.”

“Cơ quan an ninh và Ban Tuyên giáo biết những người này và muốn các hãng tác động đến tài khoản mạng xã hội của họ để chặn những post và clip bị chính quyền cho là bất lợi, phản động.”

“Cho nên Thông tư 38 cũng giống như Điều 258 Bộ luật Hình sự thôi.”

“Đó là chưa kể xét ở khía cạnh khác, chặn thông tin của người dùng cũng là việc vi phạm nhân quyền.”

Theo luật nước ngoài, tài khoản mạng xã hội thuộc nhóm bí mật đời tư của cá nhân, được bảo vệ và bất khả xâm phạm.”

“Nếu muốn chặn thông tin của người dùng mạng xã hội, Việt Nam đang xâm hại quyền của khách hàng các hãng Facebook, Google.”

“Tôi nghĩ chính quyền nên bãi bỏ những luật, điều mơ hồ ảnh hưởng đến quyền tự do ngôn luận của người dân.”

“Thay vào đó, họ nên đối thoại để tiếp nhận những tiếng nói phản biện, đóng góp cho xã hội tốt đẹp hơn,” ông Hà nói với BBC

GS Ngô Bảo Châu: ‘Đại học Việt Nam làm ngược với thế giới’

Vị GS cho rằng, giáo dục đại học đã tụt hậu ngay với các nước trong khu vực, còn Bộ trưởng Nguyễn Quân nhận định, vấn đề nằm ở tự chủ tài chính, bản thân ông và Bộ trưởng Giáo dục cũng không quyết định được lương cho GS Châu.

“Việc xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại các trường đại học ở Việt Nam đang làm ngược quy trình với thế giới ở tất cả các bước”, Giáo sư Ngô Bảo Châu nêu vấn đề tại Hội thảo về “Cải cách giáo dục đại học” diễn ra tại TP HCM ngày 31/7.

Ngo-Bao-Chau-ok-6204-1406862636.jpg

GS Ngô Bảo Châu: “Việt Nam đang đi ngược với thế giới”. Ảnh: Nguyễn Loan

Theo GS Châu, việc tạo nguồn nhân lực ở các đại học Việt Nam là bồi dưỡng sinh viên giỏi và đưa các em quay lại trường làm giảng viên. Trong khi đại học phương Tây hạn chế tối đa các ứng viên địa phương này.

“Đó là tư duy cũ kỹ, sai lầm vì việc tạo nguồn như vậy mang tính chủ quan, ưu tiên người mình đào tạo, không chủ động đi tìm nguồn khác, dẫn đến thiếu tính cạnh tranh. Một nhà khoa học trẻ ở Việt Nam hầu như không có lựa chọn khác ngoài tiếp tục làm ở nơi ông thầy hướng dẫn. Như vậy anh ta đánh mất đi cơ hội phát triển, sự độc lập khoa học với người thầy hầu như không có”, ông Châu nêu.

GS Ngô Bảo Châu cũng cho rằng, quy trình tuyển chọn cán bộ giảng dạy ở đại học Việt Nam mang nặng tính hành chính, theo quy trình tuyển chọn công chức, viên chức nhà nước mà không có tính đặc thù của môi trường hàn lâm. Trong khi đại học phương Tây, tiêu chí hàng đầu là khả năng nghiên cứu khoa học. Bên cạnh đó, việc bổ nhiệm giáo sư ở nước ta phụ thuộc vào một cơ quan cấp nhà nước.

“Gần đây, Hội đồng chức danh chỉ công nhận chức danh giáo sư, còn việc bổ nhiệm do các trường thực hiện. Tuy nhiên, tôi nghĩ nó còn phức tạp, các trường vẫn không thực sự được bổ nhiệm giáo sư. Không bổ nhiệm được một ‘ông tướng’ thì không thể tự chủ khoa học được”, GS Ngô Bảo Châu nói.

Về chế độ thu nhập, theo ông Châu, đây là vấn đề phức tạp, cá nhân ông không tìm ra lời giải đáp thấu đáo. “Lương giảng viên về mặt định lượng rất thấp đã đành, về cơ chế cũng rất cứng nhắc đưa đến sự phức tạp, thiếu minh bạch. Các giảng viên phải được hưởng chế độ đãi ngộ của tầng lớp trung lưu. Trong khi mức lương cố định hiện nay không phản ánh được điều đó”, GS Ngô Bảo Châu nói và đề xuất lấy thu nhập cán bộ khoa học giảng dạy làm tiêu chí để đánh giá, xếp hạng các trường đại học.

Cuối cùng, GS Châu nói về việc sử dụng nhân lực cao cấp. Ông dẫn chứng một GS nước ngoài nổi tiếng tự nguyện qua Việt Nam làm việc nhưng không được bất kì ưu đãi nào. Trong khi, các đại học Trung Quốc có một nguồn kinh phí lớn để khuyến khích, mời các giáo sư nước ngoài đầu ngành nghỉ hưu qua làm việc trong 3 hoặc 6 tháng.

Ngo-Bao-Chau-va-bo-truong-6870-140681224

Các đại biểu trao đổi bên lề cuộc hội thảo. Ảnh: Phan Linh

Bộ trưởng cũng không quyết định được lương

Hội thảo cũng dành nhiều thời gian để trao đổi về vấn đề quản trị và tự chủ trong các trường ĐH ở Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga cho rằng, Luật Giáo dục đại học đã giao cho các trường quyền tự chủ rất cao nhưng lãnh đạo các trường còn dè dặt trong việc thực hiện quyền, chưa thoát được tư duy bao cấp.

Đồng quan điểm, song Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân cho rằng, ngoài tư duy bao cấp còn do yếu tố cản trở từ cơ chế. Các trường luôn thuộc Bộ chủ quản, kinh phí cấp qua Bộ chủ quản thì không bao giờ tự chủ được. Không có tự chủ tài chính thì mọi tự chủ khác chỉ là hình thức.

“Ở một đất nước mà tôi hoặc anh Phạm Vũ Luận (Bộ trưởng Bộ Giáo dục) không ký được lương cho anh Ngô Bảo Châu là điều rất kì lạ. Lẽ ra lương của anh Châu phải do anh quyết định vì anh ấy là một Viện trưởng nghiên cứu cao cấp về Toán…”, ông Quân đưa ví dụ khiến cả hội trường vang tiếng cười.

Quay ra hỏi hệ số lương của GS Ngô Bảo Châu, ông Quân cười nói: “Lương hệ số 10 bằng lương bộ trưởng, nhưng các thầy ở đây bảo hệ số 10 sao đủ sống. Lương của một giáo sư mà các cơ sở và đến cả cấp bộ cũng không quyết định được thì nói gì đến cơ chế tự chủ”.

Bộ trưởng Nguyễn Quân cũng cho rằng, hệ thống luật của VN phức tạp nhất thế giới, ngành nào cũng giữ khư khư luật của mình. Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 và Nghị định của Chính phủ đã yêu cầu Bộ Nội vụ giao biên chế nghiên cứu viên cho các đại học (hiện các đại học chỉ có biên chế giảng dạy).

“Chúng tôi đề xuất nhưng Bộ Nội vụ trả lời rất lạnh lùng rằng là chỉ giao biên chế theo đúng luật công chức và viên chức, không giao biên chế nghiên cứu từ năm 2003. Nhưng Luật Khoa học và công nghệ ra đời sau phải có hiệu lực hơn những luật ra đời trước. Bộ Nội vụ không giao biên chế nghiên cứu, làm sao Bộ Tài chính có căn cứ để cấp kinh phí cho các nhà nghiên cứu ở các trường đại học”, ông Quân nói.

Theo người đứng đầu ngành Khoa học, làm được cơ chế tự chủ cho đại học là một con đường chông gai và gian nan. Một mình Bộ Giáo dục không làm được mà đây là trách nhiệm của nhiều bộ và nếu không có hệ thống luật pháp đầy đủ, thông thoáng thì không làm được.

Các đề xuất của GS Ngô Bảo Châu về xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu khoa học:

Quyết định của Hội đồng tuyển dụng cần được hiệu trưởng phê duyệt trên cơ sở báo cáo của Hội đồng khoa học và thư giới thiệu đến từ bên ngoài. Quyết định tuyển dụng và lý lịch khoa học của những người được tuyển phải được công bố công khai.

Lấy việc bổ nhiệm giáo sư làm trọng tâm cho việc thực hiện tự chủ khoa học của các trường đại học. Nhận thức rộng rãi giáo sư là một vị trí công tác chủ chốt, chứ không phải là một phẩm tước danh dự.

Nới lỏng hệ thống thu nhập: bên cạnh thu nhập thông thường theo thang lương công chức, cán bộ khoa học giảng dạy có thể được hưởng thu nhập đặc biệt với nguồn từ trong và ngoài ngân sách, do các trường đại học chủ động quyết định.

Trong kế hoạch đầu tư xây dựng trường, bên cạnh đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, cần chuẩn bị kinh phí để đầu tư xây dựng đội ngũ nghiên cứu và giảng dạy.

Thiết lập cơ chế và chính sách để “tận dụng nhân lực thời vụ cao cấp”. Lấy thành tích xây dựng và nâng cao chất lượng của đội ngũ nghiên cứu giảng dạy để đánh giá năng lực lãnh đạo trường đại học. Lấy thu nhập cán bộ khoa học giảng dạy làm một tiêu chí để đánh giá, xếp hạng các trường đại học

Phan Linh

Thế giới hoang mang trước ngày Donald Trump nhậm chức

Người Đức tức giận, người Trung Quốc phẫn nộ, các lãnh đạo NATO lo lắng, đối tác tại Liên minh châu Âu tỏ ra cảnh giác trước ngày Donald Trump nhậm chức tổng thống Mỹ.

the-gioi-hoang-mang-truoc-ngay-donald-trump-nham-chuc

Những bình luận trước ngày nhậm chức của tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump đang khiến cả thế giới hoang mang, lo lắng. Ảnh minh họa: New York Times

Chỉ vài ngày trước lễ tuyên thệ nhậm chức, tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump lại tiếp tục khiến cả thế giới chú ý bởi những phát ngôn của mình. Hàng loạt tuyên bố ông đưa ra, đôi khi ẩn chứa cả những mâu thuẫn, đang làm leo thang căng thẳng với Trung Quốc, đồng thời khiến đồng minh cũng như các tổ chức có ý nghĩa quan trọng với vị thế lãnh đạo của Mỹ ở phương Tây phẫn nộ. Không ai biết ông thực sự muốn gì, theo New York Times.

Giới chuyên gia nhận định sự khó đoán dường như là đặc điểm dễ đoán nhất ở ông Trump. Thế giới đang dần quen với các dòng bình luận đầy khiêu khích ông đăng tải trên mạng xã hội Twitter nhưng lại mù mờ trước câu hỏi những thông điệp từ Trump mang ý nghĩa gì? Định hướng chính sách, đánh giá cá nhân hay chỉ đơn giản là ý nghĩ bất chợt thoáng qua?

Tổng thống đắc cử Mỹ mới đây miêu tả Liên minh châu Âu (EU) “về cơ bản là một phương tiện cho Đức” và dự đoán rằng EU rồi sẽ phải chứng kiến các quốc gia khác nối gót Anh rời khỏi khối.

Ông cũng bình luận về Thủ tướng Đức Angela Merkel, chỉ ra rằng bà Merkel đã “phạm sai lầm nghiêm trọng” vì cho phép dòng người nhập cư đổ vào châu Âu.

Những phát ngôn về Anh và Đức của nhà tài phiệt New York đang khiến châu Âu giận dữ xen lẫn cảnh giác.

“Họ đã quá rõ quan điểm của tôi rồi”, bà Merkel hôm 16/1 phát biểu tại Berlin. “Tôi nghĩ châu Âu chúng ta đủ khả năng quyết định số phận của mình”.

Phản ứng dè dặt của Thủ tướng Đức được đưa ra trong bối cảnh giới quan chức cũng như các chuyên gia phân tích đang không biết nên diễn giải những bình luận từ ông Trump như thế nào cũng như nên phản hồi chúng ra sao.

Một số người cho rằng các phát ngôn của tổng thống đắc cử Mỹ mang đầy tính chiến thuật, nhằm mục đích dọn ra cho ông những lựa chọn mở trong tương lai. Tuy nhiên, đa phần đồng tình rằng Trump đang gây rắc rối, đặc biệt khi ông chỉ trích bà Merkel, bởi Thủ tướng Đức hiện có vai trò rất quan trọng đối với sự ổn định trên toàn châu Âu.

Giận dữ và hoang mang

Tỷ phú Mỹ hôm 13/1 tiếp tục chọc giận Bắc Kinh khi ông nói với Wall Street Journal rằng “mọi điều đang được thương lượng, gồm cả chính sách Một Trung Quốc”.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Doanh hôm qua tuyên bố hành động dùng Đài Loan để làm đòn bẩy đàm phán với Trung Quốc không khác gì “tự lấy đá đập vào chân” và sẽ phải đối mặt với sự phản đối từ chính quyền, người dân Trung Quốc cùng cộng đồng quốc tế.

Tờ China Daily trong khi đó cảnh báo ông Trump đang “chơi đùa với lửa”, nhấn mạnh nếu Đài Loan bị đưa lên bàn đàm phán như lời nhà tài phiệt New York gợi ý, “Bắc Kinh không còn cách nào khác là phải tháo găng tay”.

Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời, đang chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết.

the-gioi-hoang-mang-truoc-ngay-donald-trump-nham-chuc-1

Đáp lại những bình luận tiêu cực từ ông Trump, Thủ tướng Đức Angela Merkel cho hay điều quan trọng đối với bà là những gì nhà tài phiệt New York làm sau khi nhậm chức. Ảnh: NYTimes

Câu chuyện sự thống trị của Đức trong EU không phải đề tài mới mẻ song điều gây chú ý là việc một tổng thống Mỹ tương lai đưa ra bình luận có ý tứ tương tự về đồng minh thân cận, qua đó tạo cơ hội cho những đảng phái dân túy công phá hệ thống chính trị ở châu Âu, cây bút Steven Erlanger từ New York Times nhận xét.

Trong một bài phỏng vấn với tờ Bild của Đức và Times of London của Anh, ông Trump nhắc lại những lời chỉ trích trước đây rằng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) “đang bị cô lập” vì cố tình không chống chủ nghĩa khủng bố.

Theo R. Nicholas Burns, cựu đại sứ Mỹ tại NATO, những bình luận từ ông Trump ” không khác gì đòn tấn công trực diện vào trật tự tự do chúng ta xây dựng nên từ năm 1945 và là sự khước từ ý tưởng Mỹ dẫn dắt phương Tây”.

“Nói NATO bị cô lập, công khai ủng hộ sự tan rã của EU rồi sau đó bôi nhọ bà Merkel”, ông Trump đã “phá vỡ những chính sách cũng như các suy tưởng chiến lược được người Cộng hòa ủng hộ từ thời Eisenhower đến nay”, giáo sư Burns nhấn mạnh.

Đáp lại những bình luận tiêu cực từ ông Trump, Thủ tướng Đức Merkel cho hay điều quan trọng đối với bà là những gì nhà tài phiệt New York làm sau khi nhậm chức.

“Tôi đang chờ đợi ngày tổng thống Mỹ tuyên thệ nhậm chức. Đó là cách mọi thứ hoạt động”, bà Merkel nói. “Tất nhiên, tôi sẽ hợp tác với ông ấy”.

Song ngoại trưởng Đức Frank-Walter Steinmeier tỏ ra không mấy lạc quan. Theo ông, các phát ngôn từ tổng thống đắc cử Mỹ “thực sự gây kinh ngạc và gây chấn động”.

Steinmeier cho hay ông đã có cuộc gặp mặt với tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg và nhận thấy rằng những mối lo âu vẫn hiện hữu bên trong liên minh quân sự này.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cũng lưu ý rằng không nên quá để tâm tới những lời nói của tổng thống đắc cử Mỹ, ít nhất ở thời điểm hiện tại. “Tôi nghĩ ông Trump đang cố gắng giữ cho mình những lựa chọn mở và tìm cách để không bị dồn vào chân tường thông qua việc chống lại các quan điểm chính sách hiện hữu”, Robin Niblett, giám đốc viên nghiên cứu Chatham House, trụ sở ở London, đánh giá.

Theo Ngoại trưởng Pháp Jean-Marc Ayrault, các bình luận của ông Trump thậm chí còn là động lực để giúp EU đoàn kết hơn. “Cách tốt nhất để bảo vệ châu Âu là duy trì đoàn kết thành một khối và không được phép quên rằng sức mạnh của người châu Âu nằm ở tinh thần đoàn kết”, ông quả quyết.

Vũ Hoàng

Đăng bởi: Ngô Minh | 17.01.2017

Chuyện giỗ Phùng Quán

Nhân ngày giỗ nhà văn Phùng Quán ( 21 tháng chạp)

Chuyện giỗ Phùng Quán

                                   Ngô Minh

nm-pqMỗi người về cõi âm để lại cho gia đình, người thân một ngày giỗ, như là “kỷ niệm” cuối cùng! Thường thì ngày giỗ do người thân thiết nhất là bố mẹ, vợ, con nấu cúng. Riêng nhà văn Phùng Quán thì lại rất khác. Giỗ Phùng Quán cũng lạ lùng như văn chương và cuộc đời anh. Theo phong tục á Đông, ngày cúng giỗ là ngày sống, tức là cúng trước ngày chết một ngày. Ngày 21 tháng 12 âm lịch là ngày giỗ anh Quán, ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn, Đồng Hới… đều cúng. Nơi thì buổi sáng, nơi buổi chiều. ở Hà Nội thì chị Bội Trâm cùng các con cúng giỗ chồng, giỗ bố… Còn ở các tỉnh thì ai cúng?

Họ không phải là bà con họ hàng gì với anh Quán cả, chỉ là bè bạn văn chương, hay anh em quen biết, thế mà Phùng Quán mất đi là nỗi đau của họ, nên ai cũng nhớ ngày cúng giỗ. Đó cũng là một cách tồn tại riêng của Phùng Quán.

ở Hà Nội, ngày giỗ Phùng Quán bao giờ cũng có mặt hàng trăm anh em văn nghệ sĩ, y như là một cuộc tao ngộ, gặp gỡ định kỳ hàng năm. Năm nào chị Bội Trâm cũng phải tiếp khách cả buổi trưa và buổi chiều.

Những nhà văn, nhà thơ như Hoàng Cầm, Lê Đạt, Nguyễn Hữu Đang, Lê Huy Quang, Phùng Cung (khi chưa mất) v.v… bao giờ cũng có mặt từ rất sớm. Sau đó thì có thêm hàng chục nhà thơ, nhà văn, các giáo sư, tiến sĩ, những người bạn cùng câu cá Hồ Tây xưa kéo nhau đến thắp hương tưởng niệm.

Nhiều cuộc giỗ, dù bận việc, thế nào anh Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn cũng đến thắp hương cho anh Quán. Nếu không đến được hôm giỗ, thì thế nào hôm sau anh Thỉnh cũng đến thắp hương và thăm gia đình.

Vào ngày giỗ Phùng Quán, các nhà văn yêu anh từ Sài Gòn và các tỉnh lân cận đến Hà Nội công tác đều ghé thắp hương lên bàn thờ anh… Ai nhỡ quên việc đó thì áy náy cả năm!

Bữa giỗ, chị Bội Trâm chỉ nấu vài mâm, nhưng anh em đến thêm bát thêm đũa, mua thêm rượu, đồ mồi, thành ra cuộc tiệc rôm rả kéo dài, giống y chang lúc anh Quán còn sống, cuộc rượu mỗi lúc thêm đông! Đó là chuyện giỗ anh Quán ở Hà Nội.

Giỗ anh Quán ở các nơi mới thật sự thú vị. ở Sài Gòn, nhà văn Xuân Đài cho biết, năm nào anh cũng nấu giỗ Phùng Quán ở nhà mình. Xuân Đài là người rất am hiểu Phùng Quán, thân thiết với gia đình anh Quán từ những ngày sóng gió năm 1956-1958 đến nay.

Anh Xuân Đài là một trong bốn người bạn duy nhất được vợ chồng Phùng Quán – Bội Trâm mời dự bữa tiệc mừng đám cưới của hai người. Anh Xuân Đài viết cả một cuốn truyện dày vài trăm trang về cuộc đời Phùng Quán.

Năm nào giỗ Phùng Quán ở nhà Xuân Đài đều có rất nhiều bạn bè đến dự. Vợ chồng kiến trúc sư Nguyễn Trọng Huế – họa sĩ Anh Thơ cũng thường nấu giỗ Phùng Quán. Đơn sơ chỉ một bức ảnh, lư nhang, lọ hoa, nải chuối, chai rượu bày lên bàn…

Vái xong thì rót rượu chạm ly với anh Quán rồi bạn bè ngồi quây quần bên mâm rượu nói chuyện về Phùng Quán. KTS Nguyễn Trọng Huấn là người lính quen biết Phùng Quán từ những năm 1947-1948 thời chống Pháp, là một trong những người đã tổ chức cho anh Quán đi Đồng bằng sông Cửu Long, Bảo Lộc, Đà Lạt năm 1992, đó là những cuộc đi rất ấn tượng đối với Phùng Quán trong những năm cuối đời.

Nên cứ đến gần Tết Nguyên đán là vợ chồng kiến trúc sư Huấn lại nhớ đến ngày giỗ Phùng Quán. ở TPHCM còn có nhà sưu tầm đồ cổ Trần Huy Bách, có rất nhiều kỷ vật về Phùng Quán. Trong nhà anh Bách lập một bàn thờ Phùng Quán. Cứ đến ngày giỗ Phùng Quán, anh Bách lại thắp nhang, rót rượu…

ở Đồng Hới, Quảng Bình, giỗ đầu anh Quán, các nhà thơ như Lê Đình Ty, Hải Kỳ, Hoàng Vũ Thuật… tập trung ở nhà nhà thơ Hoàng Quang Đông ở Cộn. Anh em lập một bàn thờ dưới một gốc mít cổ thụ ở vườn nhà, treo ảnh Phùng Quán, mua con gà giò đơm theo kiểu cúng và các món vàng mã, xôi, rượu… y hệt một đám cúng theo tục lệ Quảng Bình.

Thắp nhang xong, chủ nhà khấn vái Phùng Quán : “Mong anh yên tâm nơi chín suối, vì bây giờ đất nước đã đổi mới, Đảng và nhân dân nhất định sẽ hiểu anh, thương anh hơn, tác phẩm của anh sẽ lưu truyền trăm năm…”. Rồi mọi người cầm nhang vái lạy.

ở Huế ngoài gia đình bên nội anh Quán ở Thủy Dương, còn có tới ba nơi nấu giỗ Phùng Quán suốt hai chục năm nay. Ở nhà Ngô Minh, thì năm nào cũng vậy, đến ngày giỗ anh Quán, từ sáng Ngô Minh đã lập một cái bàn thờ ở phòng viết của mình, có ảnh anh Quán mặc chiếc áo có nhiều chữ ký bạn bè do Nguyễn Đình Toán chụp, mà chị Bội Trâm tặng ngày anh mất. Rồi hoa quả, rượu. Bàn thờ thắp nhang thơm nghi ngút suốt buổi. Buổi trưa, Ngô Minh ra chợ Bến Ngự, chợ mà anh Quán thường đi, mua con gà giò, hoa quả, nấu xôi, chè và các món cúng khác. Rồi đi kiếm chai rượu Hiếu hoặc rượu Chuồn, thứ rượu anh Quán thích. Đến giờ cúng, các bạn thơ Mai Văn Hoan, Lâm Thị Mỹ Dạ, Vĩnh Nguyên, Nhất Lâm… kéo đến, thắp hương khấn vái, chạm ly rồi sụp lạy anh Quán. Sau đó mọi người vừa uống rượu vừa nói chuyện Phùng Quán đến chiều mới tan. Có năm Ngô minh còn “nối cầu điện thoại” với chị Bội Trâm ở Hà Nội, để biết giỗ anh Quán ở Hà Nội đông đúc như thế nào, và để cho chị Bội Trâm nói chuyện với các nhà thơ em anh Quán ở Huế.

Năm 2011, sau khi xây xong lăng mộ vợ chồng nhà thơ Phùng Quán- Bội Trâm, đồng thời trong nha thờ nhánh họ Phùng trong làng Thủy Dương, trên nền đất của ông nội anh Quán có xây một ngồi nhà, làm chỗ thờ tự từ ông nội trở xuống. Nhà thờ này do bác sĩ Phùng Phướn, em com chú của nhà thơ Phùng Quán quản lý, đã đưa bát nhang, di ảnh vợ chồng Phùng Quán- Bội Trâm về thờ ở đây. Ở đây có đặt bức tượng đồng bán thân Phùng Quán do nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng tặng. Cứ đến giỗ  Phùng Quán, năm cháu Phùng Đỗ Quyền, con gái lớn từ Viên Chăn, Lào về thì cháu tổ chức nấu giỗ rất thịnh soạn, có khi đến cả chục mâm 10. còn bình thường thì Ngô Minh và Phùng Phướn tổ chức giỗ. Quỹ Phùng Quán do Ngô Minh sáng lập, hàng năm chị  tiền  cho vợ anh Phùng Phướn đi chợ mua đồ nấu gỗ, có năm anh em góp một người một vài trăm; có năm Ngô Minh bị bệnh nằm viện, nhà văn Tô Nhuận Vỹ chi tiền. Đến ngày giỗ, bạn bè văn nghệ sĩ ở Huế về mộ làm vệ sinh rồi cúng rượu hoa quả vàng mã ở mộ. Sau đó về cúng ở nhà thờ trong làng rồi ăn tiệc giỗ. Những người năm nào cũng tham gia giỗ Phùng Quán là nhà văn Tô Nhuận Vỹ, Ngô Minh, Mai Văn Hoan, Vĩnh Nguyên, Nhất Lâm, Hà Khánh Linh.v.v..

Giỗ Phùng Quán hàng năm cũng là dịp để  Quỹ Phùng Quán tổ chức trao thưởng cho một đến hai tác phẩm xuất sắc của các tác giả ở Huế “viết theo lối Phùng Quán”. Quỹ Phùng Quán do Ngô Minh sáng lập  bằng số tiền do văn nghệ sĩ và bạn bè hâm mộ Phùng Quán đóng góp năm 2010 theo lời “Kêu gọi góp cát đá xây lăng mộ Phùng Quán” của Ngô Minh. Số tiền  đóng góp, sau khi xây mộ còn thừa 100 triệu. Ngô Minh gửi vào ngân hàng và lấy tiền lãi để  trao thưởng học trò Thủy Dương, tác phẩm văn học xuất sắc của Huế, cúng giỗ Phùng Quán và tu sửa mộ chí.  Quỹ Phùng Quán hàng năm trao thưởng cho 10 đến 12 học sinh phường Thủy Dương ( Thị xã Hương Thủy) có thành tích học tập xuất sắc nhất. Danh sách học trò do phường xét duyệt. Quỹ Phùng Quán trao cho mỗi em xuất sắc một tấm Giấy chứng nhận khen thưởng của Quỹ Phùng Quán  và số tiền 500 ngàn đồng. Số tiền  500 ngàn đối với học sinh  làng quê nông nghiệp là rất quý, nên Quỹ có uy tín cao trong nhân dân Thủy Dương. Từ năm 2011 đến năm 2015, Quỹ Phùng Quán đã trao thưởng cho 56 em học sinh Thủy Dương và 5 tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc ở Huế : Tiểu thuyết Vùng Sâu của Tô Nhuận Vỹ, tiểu thuyết Xa Hà Nội của Nhất Lâm, trường ca Gọi tìm xác đồng đội của Trần Vàng Sao, cuốn lý luận phê bình Truyện Kiều, đọc và suy ngẫm của Mai Văn Hoan, và năm 2015 là tập thơ Lục bát rời của Nguyên Quân. Tặng thưởng của Quỹ Phùng Quán về văn học rất được văn nghệ sĩ Huế tán đồng và phấn khích.

Khoảng 10 năm đầu, kể từ khi Phùng Quán mất, nhiều nơi cugnx có các hình thức để tưởng nhớ nhà thơ Phùng Quán nhân ngay giỗ. Gia đình nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ – Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng thường nấu giỗ Phùng Quán. Vì sinh thời, anh Quán vào Huế thường ở nhà này, có khi đến nửa năm trời. Đến ngày giỗ, chị Dạ đi chợ mua các loại thực phẩm về làm mâm cỗ, bày bàn cúng, thắp nhang rồi cùng bạn bè khấn vái, mong anh Quán “phù hộ” cho anh em “làm thơ hay!”.

Giỗ Phùng Quán trang trọng nhất ở Huế phải là giỗ ở nhà vợ chồng thầy giáo Lê Gia Ninh – Nguyễn Thị Thủy ở Thành Nội Huế. Lê Gia Ninh là nhà văn của Hội Nhà văn Thừa Thiên – Huế. Nhiều lần anh Phùng Quán vào Huế chơi, đã trú ngụ tại đây hàng mấy tháng trời.

Khi anh Quán bị bệnh, chị Thủy cũng đã ra Hà Nội chăm sóc anh Quán trong những ngày cuối đời. Từ mười năm nay, nhà anh Lê Gia Ninh lập một bàn thờ Phùng Quán ở bức tường phía cửa vào. Bàn thờ được gắn vào tường, có ảnh Phùng Quán, có bát nhang, lọ hoa, và luôn luôn được đơm hoa quả, thắp nhang hàng ngày.

Trước ngày giỗ anh Quán vợ chồng Ninh – Thủy đi chợ mua sắm các thứ anh Phùng Quán ưa thích như rượu Chuồn, cá chép, xôi, chè, bánh trái Huế, v.v… Ngày giỗ, anh Lê Gia Ninh mời hàng chục người bạn là thầy giáo Huế, các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, bạn bè yêu mến Phùng Quán đến dự.

Anh khách nào đến trong tay cũng có chai rượu, túi hoa quả, thẻ nhang. Thắp nhang bàn thờ xong, Lê Gia Ninh bắt đầu khấn vái : “Anh Quán ơi, hôm nay ngày giỗ anh, anh có về Huế không? Huế vẫn nhớ anh lắm…”.

Khấn xong, Lê Gia Ninh sụp lạy, theo kiểu Phùng Quán lạy tạ làng quê. Rồi ngẩng lên, đọc “Lời mẹ dặn”: Yêu ai cứ bảo rằng yêu. Ghét ai cứ bảo là ghét. Dù ai cầm dao dọa giết. Cũng không nói ghét thành yêu… Anh đọc thuộc bài thơ, rồi nghiêm trang thắp thêm tuần nhang nữa…, sau đó là bạn bè thắp nhang vái và nâng cốc, rồi đọc thơ Phùng Quán!

Mới đây, bác Đặng  Sĩ Dự, một cán bộ hưu trí ở Huế, do yêu mến và cảm phục nhà văn, đã lập một am thờ Phùng Quán trong vườn nhà mình ở Hương Sơ. Bác dự định sẽ khai trương am thờ trong dịp giỗ Phùng Quán lần thứ 12 ở nhà bác và tổ chwucs cúng giỗ.

Nhiều nhà văn, nhà báo cũng “nấu giỗ Phùng Quán” theo cách riêng của mình. Như Tổng biên tập Tạp chí Sông Hương, năm nào đến kỳ giỗ Phùng Quán cũng làm một số tạp chí đậm hơn về anh.

Các nhà báo Ngô Quy Nhơn, Tổng biên tập báo Đà Nẵng, anh Dương Kỳ Anh, Tổng biên tập báo Tiền phong… năm nào cũng in bài về Phùng Quán vào ngày giỗ của anh hoặc số báo gần gần. Những số bài, bài báo đó làm cho độc giả càng hiểu đúng hơn về Phùng Quán, coi như một nén nhang thắp trong ngày giỗ anh!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

« Newer Posts - Older Posts »

Danh mục